آیا شما هم از اینکه باید ۳۰ دقیقه قبل از غذا انسولین بزنید و منتظر بمانید خسته شدهاید؟ یا گاهی فراموش میکنید قبل از شروع غذا تزریق کنید؟ انسولین اپیدرا (Apidra) دقیقاً برای حل همین مشکل طراحی شده است.
اپیدرا که با نام علمی «انسولین گلولیزین» (Insulin Glulisine) نیز شناخته میشود، یکی از مدرنترین انواع انسولین سریعالاثر (Rapid-acting) در جهان است. این انسولین مانند یک دونده سرعتی عمل میکند: به محض تزریق وارد جریان خون میشود، قند حاصل از غذا را به سرعت میشکند و قبل از اینکه باعث افت قندِ دیررس شود، اثرش از بین میرود.
بسیاری از پزشکان، اپیدرا را برای کسانی تجویز میکنند که برنامه غذایی متغیری دارند یا میخواهند آزادی عمل بیشتری در زمان غذا خوردن داشته باشند. برخلاف انسولینهای قدیمی، اپیدرا آنقدر سریع است که حتی میتوانید آن را بلافاصله بعد از غذا (در مواردی که مطمئن نیستید چقدر اشتها دارید) تزریق کنید.
در این نوشتار از مجله شکربان به بررسی انسولین اپیدرا و کاربردها و عوارض آن پرداخته شده است.
فهرست مطالب
مکانیسم تاثیر انسولین اپیدرا
- ورود انسولین به بدن وقتی انسولین اپیدرا را زیر پوست تزریق میکنیم، مولکولهای انسولین بهسرعت وارد خون میشوند؛
- اتصال به گیرندهها انسولین مانند «کلیدی» عمل میکند که روی سلولهای بدن (بهویژه عضلات و سلولهای چربی) قفلهای مخصوصی دارد (گیرنده انسولین). انسولین پس از تزریق، انسولین به این گیرندهها میچسبد؛
- باز شدن دروازههای گلوکز
اتصال انسولین به گیرنده باعث میشود کانالهای کوچکی روی سطح سلول باز شود. این کانالها اجازه میدهند گلوکز (قند) از جریان خون وارد سلول شود. هر چه گلوکز بیشتری وارد سلولها شود، قند خون بیشتر کاهش مییابد؛
- ذخیره یا سوخت سلولی گلوکز وارد شده به سلول میتواند بلافاصله در سلولها سوزانده و به انرژی تبدیل شود (مانند سوخت خودرو). قسمت دیگری از گلوکز به صورت گلیکوژن در عضلات و کبد ذخیره میشود تا در صورت نیاز بعدی بدن استفاده شود. شاید جالب باشد که بدانید حدود دو-سوم گلوکز دریافتی از هر وعده غذایی به صورت گلیکوژن در کبد ذخیره میشود و در فاصله میان وعدههای غذایی به تدریج به گلوکز تجیزه شده و وارد قند خون میشود. این فرآیند به بدن امکان میدهد تا سطح پایداری از انرژی را همواره در دسترس داشته باشد؛
- کاهش تولید قند در کبد یکی از تاثیرات مهم انسولین ارسال پیام به کبد برای عدم تبدیل گلیکوژن به گلوکز است. در نتیجه، کبد قند جدید تولید نمیکند و مقدار قند ورودی به خون کمتر میشود.
- اثر سریع و کوتاهمدت اپیدرا
- شروع اثر: حدود 10 تا۲۰ دقیقه؛
- اوج اثر: ۱ تا ۱.۵ ساعت؛
- مدت اثر: ۳ تا ۵ ساعت.
این یعنی اپیدرا دقیقا وقتی که بعد از غذا قند خون بالا میرود، وارد عمل میشود و مانند کنترلکننده فوری عمل میکند.
ماهیت و نوع انسولین اپیدرا
انسولین اپیدرا از خانواده انسولینهای سریعالاثر (Rapid-acting insulin) است که به سرعت پس از تزریق شروع به فعالیت میکند و برای کنترل قند خون پس از غذا مصرف میشود. در ادامه به جزئیات دقیقتری درباره ویژگیهای این انسولین میپردازیم:
- نوع انسولین انسولین اپیدرا یک انسولین آنالوگ سریعالاثر است که ساختاری مشابه انسولین انسانی دارد اما با برخی از آمینواسیدهای آن تغییر کرده که موجب تسریع در جذب و اثر آن شده است؛
- زمان شروع اثر این انسولین حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پس از تزریق شروع به اثربخشی میکند که بسیار سریعتر از انسولین معمولی (Regular insulin) است؛
- حداکثر اثر (پیک اثر) پیک اثر انسولین اپیدرا معمولا بین ۳۰ تا ۹۰ دقیقه پس از تزریق رخ میدهد که دقیقا زمان اوج افزایش قند خون پس از غذا است؛
- مدت اثر انسولین اپیدرا معمولا ۳ تا ۵ ساعت در بدن باقی میماند و اثر کاهش قند خون پس از غذا را حفظ میکند؛
- زمان مناسب تزریق تزریق این انسولین بهتر است درست قبل از شروع وعده غذایی انجام شود (حدود ۱۵ دقیقه قبل) تا با افزایش سطح گلوکز ناشی از غذا تطابق داشته باشد. در مواردی که پیشبینی زمان غذا دشوار است، میتوان آن را بلافاصله پس از وعده غذایی تزریق کرد.
نحوه عملکرد انسولین اپیدرا
انسولین به عنوان هورمونی کلیدی در تنظیم متابولیسم نقش مهمی در استفاده از گلوکز (قند) بهعنوان منبع انرژی سلولها دارد. انسولین اپیدرا از طریق مکانیسمهای زیر عمل میکند:
- جذب سریع به جریان خون پس از تزریق زیرجلدی، انسولین اپیدرا سریعا وارد جریان خون میشود و سطح انسولین در خون به سرعت افزایش مییابد؛
- تسهیل ورود گلوکز به سلولها انسولین اپیدرا با اتصال به گیرندههای انسولینی موجود روی سلولهای عضلانی، چربی و کبد باعث میشود گلوکز به داخل سلولها وارد شود و از خون حذف گردد؛
- افزایش مصرف گلوکز گلوکز جذب شده توسط سلولها به انرژی تبدیل میشود یا بهصورت گلیکوژن (ذخیره قندی) در کبد و عضلات ذخیره میشود؛
- کاهش تولید گلوکز توسط کبد انسولین اپیدرا با مهار آنزیمهای کبدی، فرآیند گلوکونئوژنز و گلیکولیز را متوقف کرده و تولید گلوکز در کبد را کاهش میدهد.
عملکرد سریع انسولین اپیدرا کمک میکند تا قند خون پس از خوردن غذا سریعتر به سطح متعادل برگردد و از افزایش ناگهانی قند جلوگیری شود. این امر به کاهش عوارض کوتاهمدت و بلندمدت دیابت کمک شایانی میکند.
موارد کاربرد انسولین اپیدرا
انسولین اپیدرا به دلیل سرعت اثرگذاری بالا و کنترل دقیق پس از وعدههای غذایی کاربردهای متعددی در درمان دیابت دارد:
الف) کنترل قند خون در دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2
- در افراد دارای تشخیص دیابت نوع 1 که نیاز به تزریق روزانه انسولین دارند، اپیدرا به عنوان انسولین سریعالاثر در کنار انسولینهای پایه (طولانی اثر) استفاده میشود؛
- در دیابت نوع 2، بهویژه زمانی که کنترل قند خون با داروهای خوراکی کاهنده قند خون نیست، اپیدرا برای کنترل قند پس از غذا توصیه میشود.
ب) درمانهای ترکیبی انسولین بازال (پایه)-بولوس (Basal-Bolus therapy)
- اپیدرا معمولا به عنوان انسولین بولوس (bolus insulin) همراه با انسولینهای پایه طولانیاثر مانند انسولین گلارژین (Lantus) یا انسولین دتمیر (Levemir) استفاده میشود؛
- این روش شبیه به عملکرد طبیعی انسولین در بدن انسان است و انعطافپذیری بیشتری در مدیریت قند فراهم میکند.
پ) استفاده در پمپهای انسولین
- انسولین اپیدرا به دلیل سرعت جذب بالا گزینه مناسبی برای استفاده در پمپهای انسولینی است که دوزهای کوچک و دقیق را مستقیما وارد بدن میکنند.
ت) کنترل شرایط حاد و جراحی
- در آن دسته از افراد دارای تشخیص دیابت که به دلایل مختلف دارای نوسانات غیرقابل پیشبینی قند خون هستند، تزریق سریع انسولین اپیدرا میتواند به تنظیم سریع قند کمک کند.
روش مصرف انسولین اپیدرا
مصرف صحیح انسولین اپیدرا یکی از کلیدهای موفقیت در کنترل دیابت و عوارض آن است. در این بخش به نحوه مصرف انسولین اپیدرا پرداخته شده است.
الف) نحوه تزریق
- انسولین اپیدرا به شکل محلول است و معمولا به صورت تزریق زیرجلدی (Subcutaneous injection) انجام میشود؛
- محلهای معمول تزریق شامل شکم (قسمت زیر ناف)، رانها و قسمت بالایی بازو میشود. بهترین روش این است که محل تزریق را چرخشی انتخاب کنید تا از ایجاد سفتی و تورم جلوگیری شود.
ب) زمان تزریق
- ترجیحا تا 15 دقیقه قبل از غذا تزریق شود تا اثر آن همزمان با افزایش قند خون پس از غذا باشد؛
- در مواقعی که زمان غذا قابل پیشبینی نیست یا تعویق دارد، میتوان انسولین را بلافاصله بعد از شروع وعده غذایی تزریق کرد.
پ) تعیین دوز
- دوز انسولین اپیدرا توسط پزشک بر اساس نیاز بیمار، نوع دیابت، میزان فعالیت بدنی، وزن و رژیم غذایی تعیین میشود؛
- نیاز است که افراد دارای تشخیص دیابت در مورد تنظیم دوز انسولین قبل از غذا و میزان کربوهیدرات مصرف شده آموزش ببینند.
ت) استفاده از قلم انسولین یا سرنگ
- انسولین اپیدرا معمولا در قلم انسولین پر شده فروخته میشود که استفاده سادهتر و دقیقتری دارد.
- در صورت لزوم میتوان از سرنگهای انسولین برای تزریق استفاده کرد، به شرط رعایت کامل بهداشت و دقت در اندازهگیری دوز.
ث) نکات مهم هنگام تزریق انسولین
- قبل از تزریق، دستها را بشویید؛
- محل تزریق باید تمیز و خشک باشد؛
- از سوزنهای تیز و نو استفاده کنید تا کمترین درد و آسیب به بافت پوستی وارد شود؛
- از تزریق انسولین اپیدرا به داخل رگ خودداری کنید؛
- سوزن را به طور کامل وارد پوست کنید و بعد از تزریق چند ثانیه مکث کنید تا انسولین جذب شود.
نگهداری انسولین اپیدرا در منزل
نگهداری صحیح انسولین موجب حفظ کیفیت و اثربخشی آن میشود. رعایت نکات زیر ضروری است:
الف) پیش از اولین استفاده
- انسولین اپیدرا باید در یخچال و در دمای بین ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد نگهداری شود؛
- از یخ زدگی انسولین خودداری کنید زیرا یخزدگی ساختار مولکولی انسولین را تغییر داده و آن را غیرقابل استفاده میکند.
ب) بعد از اولین استفاده
- انسولین باز شده را میتوان به مدت ۲۸ روز در دمای اتاق (کمتر از ۲۵ درجه سانتیگراد) نگهداری کرد؛
- در دمای بالا (بهعنوان مثال در تابستانهای گرم) نگهداری انسولین در دمای کنترل شده یا خنک توصیه میشود؛
- انسولین نباید در معرض نور مستقیم خورشید یا گرمای زیاد قرار داشته باشد.
پ) نکات مهم دیگر
- اگر انسولین کدر، رنگ آن تغییر کرده یا ذرات معلق در آن مشاهده شد، نباید استفاده شود؛
- سوزن و قلم انسولین باید به طور مرتب تعویض شوند؛
- انسولین هایی که مدت نگهداری آنها سپری شده باید دور ریخته شوند.
عوارض انسولین اپیدرا
مانند هر داروی دیگر، انسولین اپیدرا نیز میتواند عوارض جانبی داشته باشد که آگاهی درباره آنها به افراد دارای تشخیص دیابت کمک میکند تا بهتر با این موارد مقابله کنند:
هیپوگلیسمی (افت قند خون)
- شایعترین و مهمترین عارضه جانبی انسولین اپیدرا افت قند خون (هیپوگلیسمی) است؛
- علائم هیپوگلیسمی عبارتند از: تعریق زیاد، لرزش دستها، سرگیجه، اضطراب، احساس گرسنگی شدید، گیجی، سردرد و خواب آلودگی؛
- هیپوگلیسمی شدید اگر به سرعت درمان نشود میتواند به کمای دیابتی منجر شود؛
- بهترین راه پیشگیری از هیپوگلیسمی، پایش دقیق قند خون و تنظیم دوز انسولین است.
واکنشهای پوستی در محل تزریق
- ممکن است در محل تزریق قرمزی، تورم، خارش یا احساس سوزش ایجاد شود؛
- در صورتی که این علائم شدید شد یا افزایش یافت، باید با پزشک مشورت شود؛
- چرخش محل تزریق از تجمع انسولین و تحریکهای موضعی جلوگیری میکند.
واکنشهای آلرژیک
- واکنشهای حساسیتی به انسولین اپیدرا نادر است اما در موارد حساسیت ممکن است جوش، راش، خارش شدید یا حتی تورم و مشکلات تنفسی ایجاد شود؛
- در صورت مشاهده هرگونه نشانه حساسیت حاد میبایست فورا به مراکز درمانی مراجعه شود.
سایر عوارض
- تجمع چربی در محل تزریق (لوپودیستروفی) در صورت تزریق مکرر در یک نقطه؛
- تغییر وزن (معمولا در صورت کنترل مناسب قند خون افزایش وزن رخ میدهد)؛
- تغییرات در اشتها و خلق و خو.
انسولین اپیدرا ساخت کجاست؟
انسولین اپیدرا (Apidra) توسط شرکت داروسازی سانوفی (Sanofi) تولید میشود. سانوفی یک شرکت چندملیتی فرانسوی است که دفتر مرکزی آن در پاریس قرار دارد. تولید محصولات این شرکت، از جمله انسولین اپیدرا، ممکن است در تاسیسات تولیدی مختلفی در سراسر جهان انجام شود. برای اطلاع دقیق از محل ساخت دوز خاصی که در اختیار دارید، بهتر است برچسب یا بستهبندی قلم یا ویال انسولین خود را بررسی کنید. معمولا اطلاعات مربوط به محل تولید بر روی جعبه دارو درج میشود.
تفاوت انسولین اپیدرا و لانتوس
در یک نگاه کلی، انسولین اپیدرا (Apidra) و لانتوس (Lantus) هر دو آنالوگهای انسولین هستند اما در کاربرد، زمان اثر و نحوهی تجویز با هم متفاوتند:
۱. کلاس و آنالوگ
- Apidra = انسولین گلوگزین (Insulin Glulisine) | آنالوگ سریعالاثر؛
- Lantus = انسولین گلارژین (Insulin Glargine) | آنالوگ طولانیاثر.
۲. زمان شروع، اوج و مدت اثر
- Apidra
شروع اثر: حدود 10 تا 15 دقیقه پس از تزریق؛
اوج اثر: حدود 1 ساعت؛
مدت اثر: 2 تا 4 ساعت.
- Lantus
شروع اثر: 1 تا 2 ساعت پس از تزریق؛
بدون اوج مشخص (flat profile) ؛
مدت اثر: تا 24 ساعت (گاهی 20 تا 26 ساعت).
۳. نقش در درمان
- Apidra: «انسولین پرانشیال» (meal-time)
برای کنترل قند پس از غذا؛
تزریق بلافاصله قبل یا تا 20 دقیقه پس از وعده غذایی.
- Lantus: «انسولین پایه» (basal)
تامین سطح ثابت انسولین در طول شبانهروز؛
معمولا یکبار در روز (ثابت زمان تزریق).
- ریسک افت قند (هیپوگلیسمی)
- Apidra: به دلیل اوج سریع، احتمال هیپوگلیسمی پس از غذا بالاتر است اگر سهم کربوهیدرات کافی مصرف نشود؛
- Lantus: به خاطر نداشتن پیک مشخص، هیپوگلیسمی ثابتی دارد اما در ساعات اوج کوچک آن (معمولا 6 تا 12 ساعت بعد) باید مراقب بود.
- شرایط نگهداری
هر دو در یخچال (۲ تا ۸°C) نگهداری میشوند. پس از اولین استفاده، تا 28 روز در دمای اتاق (۱۵ تا ۳۰°C) قابل استفادهاند (بسته به دمای محیط کشور شما کمی متفاوت باشد).
- انتخاب ترکیب درمانی
برای بالانس قند خون:
- ترکیب Apidra (پرانشی) + Lantus (پایه) رایج است.
- همیشه تحت نظر پزشک و بر اساس نیاز فردی دوزها و زمان تزریق تنظیم میشوند.
خلاصه
Apidra = سریعالاثر، کنترل قند پس از غذا، تزریق با هر وعده؛
Lantus = طولانیاثر، پایهی انسولین روزانه، یکبار تزریق.
غالبا با هم استفاده میشوند تا قند خون هم در فاز پایه و هم بعد از غذا کنترل شود.
جایگزین انسولین اپیدرا
انسولین اپیدرا (Apidra) یک انسولین سریعالاثر (Rapid-acting insulin) است که برای کنترل قند خون پس از غذا استفاده میشود. جایگزینهای اصلی برای انسولین اپیدرا، سایر انسولینهای سریعالاثر یا فوق سریعالاثر هستند که مکانیسم اثر مشابهی برای کنترل قند خون در زمان وعدههای غذایی دارند. مهمترین جایگزینهای انسولین اپیدرا عبارتند از:
- انسولین لیزپرو (Insulin Lispro)
- نامهای تجاری: هومالوگ (Humalog)، Admelog؛
- یکی از رایجترین انسولینهای سریعالاثر، با شروع اثر حدود 15 دقیقه پس از تزریق، اوج اثر در حدود 1 ساعت، و مدت اثر 2 تا 4 ساعت.
- 2. انسولین آسپارت (Insulin Aspart)
- نامهای تجاری: نوورپید (Novorapid)، Novolog
- مشابه انسولین لیزپرو، شروع اثر سریع (حدود 10 تا 20 دقیقه)، اوج اثر سریع (حدود 1 ساعت) و مدت اثر 3 تا 5 ساعت.
- انسولین آسپارت سریعتر (Faster Insulin Aspart)
- نام تجاری: فیِاِسْپ (Fiasp)؛
- یک نوع جدیدتر از انسولین آسپارت که شروع اثر آن کمی سریعتر از نوورپید است، معمولا ظرف 5 تا 10 دقیقه. این ممکن است برای برخی افراد انعطافپذیری بیشتری در زمانبندی تزریق نسبت به وعده غذایی فراهم کند.
- انسولین لیزپرو-اِیاِیبیسی (Insulin Lispro-aabc)
- نام تجاری: لیومجِف (Lyumjev)؛
- نوعی انسولین لیزپرو با فرمولاسیون خاص که باعث جذب و شروع اثر سریعتر میشود.
تفاوت انسولین اپیدرا با نوورپید
انسولین نوورپید | انسولین اپیدرا | ویژگی |
آسپارت | گلوگلوزین | نوع آنالوگ |
100 واحد/میلی لیتر | 100 واحد / میلی لیتر | غلظت |
10 تا 20 دقیقه پس از تزریق | 10 تا 15 دقیقه پس از تزریق | شروع اثر |
1 تا 3 ساعت | حدود 1 ساعت | اوج اثر |
3 تا 5 ساعت | 3 تا 4 ساعت | مدت اثر |
تزریق پیش از غذا | بلافاصله تا 10 تا 20 دقیقه پس از وعده | بلافاصله تا 10 تا 20 دقیقه قبل |
فرمولاسیون | ویال و قلم solostar | ویال، قلم PumpCart، penfill و FlexPen |
کاربرد در پمپ انسولین | بله (پایداری در مسیرهای انفوزیون) | بله (با برخی محدودیتها) |
مخلوط شدن با انسولین | امکانپذیر | امکانپذیر |
پایداری پس از باز شدن | تا 28 روز در دمای 15 تا 30 درجه سانتی گراد | تا 28 روز در دمای اتاق |
محل تزریق | زیرجلدی (شکم، ران، بازو) | زیرجلدی (شکم، ران و بازو) |
انسولین اپیدرا یک انسولین سریعالاثر و آنالوگ است که بهطور موثر برای کنترل افزایش ناگهانی قند خون پس از وعدههای غذایی در افراد دارای تشخیص دیابت استفاده میشود. این انسولین با شروع اثر سریع، کنترل دقیقتر قند خون را امکانپذیر ساخته و در کنار انسولینهای پایه طولانیاثر به بیماران کمک میکند تا نوسانات قند خون را کاهش دهند. با رعایت نکات زیر میتوانید بهرهوری درمان با انسولین اپیدرا را افزایش داد:
- تزریق به موقع و در دوز مناسب؛
- پایش مستمر قند خون؛
- توجه به علائم هیپوگلایسمی و واکنشهای جانبی؛
- نگهداری صحیح دارو؛ و
- همکاری مستمر با تیم درمانی.
در نهایت، استفاده صحیح از انسولین اپیدرا به همراه یک رژیم غذایی متعادل و سبک زندگی سالم میتواند کیفیت زندگی افراد دارای تشخیص دیابت را به طور چشمگیری بهبود بخشیده و از پیشرفت عوارض بلندمدت این بیماری جلوگیری نماید.
. بهترین نوع انسولین برای دیابت کدام است؟
در ابتدا توجه داشته باشید که در علم پزشکی چیزی به نام «بهترین انسولین» بهصورت مطلق و برای تمام افراد دارای تشخیص دیابت وجود ندارد. بهترین نوع انسولین برای هر فرد، گزینهای است که پزشک متخصص غدد بر اساس شرایط اختصاصی او انتخاب میکند.
انتخاب انسولین مناسب به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- نوع دیابت (نوع ۱ یا نوع ۲)
- الگوی نوسانات قند خون (قند ناشتا بالا است یا قند بعد از غذا)
- سبک زندگی، رژیم غذایی و میزان فعالیت بدنی
- سن فرد و توانایی او در تعداد دفعات تزریق انسولین قلمی
بااین وجود، میتوان «بهترین» را بر اساس نیاز بیمار دستهبندی کرد:
۱. بهترین برای کنترل قند خون پایه (ناشتا): انسولینهای طولانیاثر مانند لانتوس، توجئو یا لِوِمیر. این انسولینها معمولا روزی یکبار تزریق میشوند و افت قند خون ناگهانی (هیپوگلیسمی) کمتری ایجاد میکنند؛
۲. بهترین برای کنترل قند بعد از غذا: انسولینهای سریعاثر مانند نوورپید یا اپیدرا که بلافاصله قبل از غذا تزریق میشوند تا جلوی جهش قند خون را بگیرند؛
۳. بهترین برای راحتی و کاهش دفعات تزریق: انسولینهای مخلوط (از پیش ترکیبشده) مانند نوومیکس یا رایزودگ. این نوع داروها نیاز بیمار به تزریقهای مکرر در طول روز را کاهش میدهند.
نتیجهگیری:
بهترین انتخاب همیشه ترکیبی است که بتواند قند خون را در محدوده هدف (بدون نوسانات شدید) نگه دارد و فرد با برنامه تزریق آن راحت باشد. برای بررسی جامعتر، مقاله انواع انسولین در سایت شکربان مرجع کاملی برای شناخت این داروهاست.
انسولین چیست؟
انسولین (Insulin) هورمونی حیاتی است که توسط سلولهای بتا در غده لوزالمعده (پانکراس) تولید و ترشح میشود. وظیفه اصلی این هورمون تنظیم سطح قند (گلوکز) در خون و کمک به تامین انرژی بدن است.
برای درک بهتر میتوان عملکرد انسولین را به یک «کلید» تشبیه کرد:
وقتی شما غذا میخورید، کربوهیدراتهای موجود در غذا هضم شده و به قند (گلوکز) تبدیل میشوند و سپس به جریان خون راه پیدا میکنند. در این مرحله، انسولین مانند یک کلید عمل کرده و قفل سلولهای بدن (بهویژه سلولهای عضلانی، کبد و بافت چربی) را باز میکند تا گلوکز بتواند از خون وارد سلولها شود و به عنوان سوخت (انرژی) مورد استفاده قرار گیرد.
اگر این هورمون نباشد یا درست عمل نکند قند نمیتواند وارد سلولها شود و در خون انباشته میشود که به این حالت «افزایش قند خون» میگویند.
ارتباط انسولین با انواع دیابت:
- در دیابت نوع ۱: سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله کرده و آنها را از بین میبرد. در نتیجه، بدن هیچ انسولینی تولید نمیکند و فرد برای ادامه حیات به تزریق روزانه انسولین نیاز دارد.
- در دیابت نوع ۲: پانکراس انسولین تولید میکند، اما یا مقدار آن کافی نیست و یا سلولهای بدن به آن پاسخ درستی نمیدهند (به این حالت «مقاومت به انسولین» میگویند). در مراحل پیشرفته این بیماری نیز ممکن است نیاز به تزریق انسولین باشد.
داروی انسولین
از آنجاکه این هورمون به اسیدهای معده حساس است و تجزیه میشود نمیتوان آن را بهصورت قرص خوراکی مصرف کرد (هرچند تحقیقات روی آن ادامه دارد). به همین دلیل انسولینهای دارویی که بهصورت مصنوعی و با فناوریهای نوترکیب مشابه انسولین بدن انسان ساخته میشوند معمولا از طریق تزریق زیرپوستی (مانند استفاده از انسولینهای قلمی) وارد بدن میشوند.
برای مطالعه بیشتر درباره دستهبندیهای مختلف دارویی این هورمون، زمانبندی اثرگذاری آنها و تفاوتهایشان، میتوانید مقاله جامع انواع انسولین را در مجله شکربان مطالعه کنید.
تفاوت انواع انسولینهای موجود در بازار چیست؟
در بازار دارویی دیابت نامهای تجاری متعددی برای انسولینها وجود دارد که گاهی باعث سردرگمی افراد دارای تشخیص دیابت میشود. بسیاری از این داروها دارای ماده مؤثره (ژنریک) یکسانی هستند و تفاوت آنها تنها در شرکت سازنده، نام تجاری یا جزئیات فرمولاسیون (مانند انسولینهای بیوسیمیلار یا مشابه زیستی) است. در ادامه به بررسی تفاوت رایجترین نامهای تجاری و ژنریک در بازار میپردازیم:
تفاوت انسولین گلارژین و لانتوس
در واقع بین این دو تفاوتی از نظر ماده دارویی وجود ندارد. انسولین گلارژین نام ژنریک (علمی) دارو است که یک انسولین پایه و طولانیاثر محسوب میشود. انسولین لانتوس نام تجاری (برند) همین دارو است که توسط شرکت داروسازی معتبر فرانسوی «سانوفی» (Sanofi) تولید و عرضه میگردد. به زبان ساده، لانتوس همان گلارژین است.
تفاوت انسولین آبازاگلار با لانتوس
هر دوی این داروها حاوی انسولین گلارژین (طولانیاثر) هستند و برای کنترل پایه قند خون در طول ۲۴ ساعت استفاده میشوند. تفاوت اصلی در شرکت سازنده و نوع تاییدیه آنهاست. لانتوس داروی اصلی و مرجع (تولید شرکت سانوفی) است، در حالی که آبازاگلار (Abasaglar) یک داروی «مشابه زیستی» یا بیوسیمیلار (Biosimilar) است که توسط شرکتهای «ایلای لیلی» و «بوهرینگر اینگلهایم» تولید شده است. آبازاگلار از نظر اثربخشی، ایمنی و کیفیت کاملا مشابه لانتوس عمل میکند، اما معمولا بهعنوان یک جایگزین مقرون بهصرفهتر روانه بازار شده است.
تفاوت انسولین رایزودگ با نوومیکس
هر دو دارو از نوع انسولینهای مخلوط (پریمیکس) و تولید شرکت دانمارکی «نوونوردیسک» هستند، اما فرمولاسیون و عملکرد کاملا متفاوتی دارند:
- انسولین نوومیکس (NovoMix): از ترکیب ۳۰ درصد آسپارت (سریعاثر) و ۷۰ درصد آسپارت کریستالیزه با پروتامین (متوسطاثر) تشکیل شده است. بخش متوسطاثر آن ممکن است باعث نوسان قند و افزایش خطر افت قند خون (هیپوگلیسمی) بهویژه در طول شب شود.
- انسولین رایزودگ (Ryzodeg): نسل جدیدتری است که از ترکیب ۳۰ درصد آسپارت (سریعاثر) و ۷۰ درصد دگلودک (فوق طولانیاثر) تشکیل شده است. وجود دگلودک باعث میشود پوشش پایهای بسیار پایدارتر و بدون قله (بدون نوسان شدید) ایجاد شود که خطر افت قند خون شبانه را نسبت به نوومیکس بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد.
تفاوت انسولین آسپارت و نوورپید
همانند ماجرای گلارژین و لانتوس، در اینجا نیز تفاوتی در ماهیت دارو نیست. آسپارت (Aspart) نام ژنریک (ماده فعال) یک انسولین سریعاثر است که برای کنترل قند خون ناشی از مصرف غذا کاربرد دارد. انسولین نوورپید (NovoRapid) نام تجاری این دارو است که توسط شرکت نوونوردیسک تولید میشود. بنابراین، نوورپید شناختهشدهترین برند از انسولین آسپارت در جهان است.
تفاوت انسولین اپیدرا با نوورپید
هر دو انسولین اپیدرا (Apidra) و نوورپید جزو انسولینهای آنالوگ سریعاثر هستند که معمولا قبل یا بلافاصله بعد از وعدههای غذایی (بهعنوان بولوس) تزریق میشوند. تفاوت آنها صرفا در ساختار مولکولی ماده فعال و شرکت سازنده است:
- اپیدرا: حاوی «انسولین گلولیزین» (Glulisine) است و توسط شرکت سانوفی تولید میشود.
- نوورپید: حاوی «انسولین آسپارت» است و توسط شرکت نوونوردیسک تولید میشود.
از نظر بالینی (شامل زمان شروع اثر، نقطه اوج اثرگذاری و مدت زمان ماندگاری در بدن)، این دو دارو بسیار شبیه به هم عمل میکنند و پزشک متخصص غدد بسته به شرایط بیمار یا موجودی داروخانهها یکی از آنها را تجویز میکند.
فرق انسولین لانتوس با بازالین
همانطور که اشاره شد، هر دو دارو از نوع انسولین پایه و طولانیاثر (گلارژین) هستند.
- لانتوس: برند اصلی، اورجینال و وارداتی شرکت سانوفی فرانسه است.
- بازالین (Basalin): یک داروی مشابه زیستی (بیوسیمیلار) حاوی گلارژین است که در داخل ایران (توسط شرکتهایی نظیر پویش دارو) تولید و عرضه میشود.
بازالین از نظر درمانی عملکردی کاملا مشابه لانتوس دارد و به عنوان یک جایگزین داخلی، در دسترستر و اقتصادیتر برای بیماران ایرانی محسوب میشود تا سطح قند خون پایه آنها در طول شبانهروز تنظیم بماند.
تفاوت انسولین لانتوس ایرانی و خارجی چیست؟
عبارت «لانتوس ایرانی» در میان افراد دیابتی و داروخانهها معمولا به دو معنای متفاوت به کار میرود. برای درک تفاوت لانتوس ایرانی و خارجی باید ابتدا مشخص کنیم منظور کدام نوع داروست. در ادامه هر دو حالت را به صورت شفاف و علمی بررسی کردهایم:
۱. لانتوس تحت لیسانس (بستهبندی ایران) در برابر لانتوس وارداتی
گاهی اوقات انسولینهایی با نام تجاری لانتوس (Lantus) و با لوگوی شرکت اصلی یعنی سانوفی (Sanofi) در داروخانهها عرضه میشوند، اما روی بسته قید شده که در ایران بستهبندی شدهاند.
تفاوت: از نظر ماده دارویی (انسولین گلارژین)، فرمولاسیون، اثربخشی و کیفیت قلم تزریق، هیچگونه تفاوتی بین این نوع لانتوس و لانتوسهای وارداتی (مثلا از فرانسه یا آلمان) وجود ندارد.
دلیل تفاوت بستهبندی: شرکتهای داروسازی معتبر جهانی برای کاهش هزینههای تمامشده دارو و دسترسی پایدارتر افراد دارای تشخیص دیابت در کشورهای مختلف، ماده آماده دارو (بالک) را وارد کرده و فرآیند پُر کردن قلمها یا صرفا بستهبندی نهایی را تحت استانداردهای سختگیرانه و نظارت مستقیم خود در داخل کشور مقصد (ایران) انجام میدهند. بنابراین، این دارو صددرصد همان لانتوس اورجینال است.
۲. انسولینهای گلارژین تولید داخل (معروف به لانتوس ایرانی)
در بسیاری از مواقع، افراد دارای تشخیص دیابت به انسولینهای مشابه زیستی (بیوسیمیلار) که توسط شرکتهای داروسازی ایرانی تولید میشوند، اصطلاحا «لانتوس ایرانی» میگویند. معروفترین نمونه این داروها در بازار ایران، بازالین (Basalin) تولید شرکت پویش دارو یا گلانیا (Glania) است.
ماده مؤثره: هر دو انسولین ایرانی و خارجی حاوی یک ماده فعال به نام انسولین گلارژین هستند که وظیفه کنترل قند خون پایه را در طول ۲۴ ساعت بر عهده دارد.
کیفیت و اثربخشی: انسولینهای تولید داخل پس از گذراندن آزمایشهای دقیق و کارآزماییهای بالینی تاییدیه سازمان غذا و داروی ایران را دریافت کردهاند. از نظر بالینی، عملکرد این داروها در کاهش قند خون ناشتا و کنترل پایه بسیار شبیه به لانتوس خارجی است.
تفاوتهای جزئی: تفاوت اصلی در شرکت سازنده، تکنولوژی ساخت قلم (Pen) و گاهی برخی مواد نگهدارنده یا ترکیبات غیرفعال است. همچنین از نظر قیمتی، انسولینهای ایرانی بسیار مقرونبهصرفهتر بوده و به دلیل تولید داخل، در زمان تحریمها یا کمبودهای دارویی، دسترسی بسیار راحتتری دارند.
نتیجهگیری:
اگر پزشک برای شما «لانتوس» تجویز کرده و در داروخانه با نمونههای تحت لیسانس یا مشابه ایرانی (مثل بازالین) مواجه شدید، جای نگرانی نیست. این داروها عملکرد مشابهی در کنترل دیابت دارند. با این حال، همیشه تغییر برند انسولین باید با اطلاع و مشورت پزشک متخصص غدد انجام شود، زیرا ممکن است بدن شما به تنظیمات دوز بسیار جزئی در روزهای اولیه تغییر برند نیاز داشته باشد.
تفاوت انسولین رگولار و NPH
انسولین رگولار و NPH دو نوع از پرکاربردترین انسولینهای انسانی هستند که اغلب به صورت ترکیبی برای مدیریت دیابت تجویز میشوند. با وجود استفاده همزمان، این دو دارو تفاوتهای بنیادینی در ظاهر و عملکرد دارند:
- سرعت و زمان اثرگذاری: مهمترین تفاوت این دو در زمانبندی آنهاست. انسولین رگولار یک انسولین کوتاهاثر است که حدود ۳۰ دقیقه پس از تزریق شروع به کار کرده و وظیفه آن کنترل قند خونِ ناشی از مصرف غذاست. اما انسولین NPH (انپیاچ) یک انسولین متوسطاثر است؛ شروع اثر آن کندتر (حدود ۲ تا ۴ ساعت بعد از تزریق) بوده و برای تامین انسولین پایه بدن (بین وعدههای غذایی و در طول شب) استفاده میشود و اثر آن تا ۱۲ الی ۱۸ ساعت باقی میماند.
- ظاهر فیزیکی دارو: سادهترین راه تشخیص این دو انسولین از روی ظاهر آنهاست. انسولین رگولار کاملا شفاف و بیرنگ (شبیه به آب) است، در حالی که انسولین NPH ظاهری کدر و شیریرنگ دارد و حتما باید قبل از تزریق با چرخاندن ملایم قلم یا ویال به خوبی مخلوط شود.
تفاوت انسولین لومیر و لانتوس
لومیر (Levemir) و لانتوس (Lantus) هر دو در دسته انسولینهای پایه و طولانیاثر (Long-Acting) قرار میگیرند. هدف اصلی هر دو دارو، آزادسازی آرام و پیوسته انسولین در طول ۲۴ ساعت برای کنترل قند خون ناشتا است، اما از نظر ساختار دارویی تفاوتهای ظریفی با هم دارند:
- ماده مؤثره (ترکیب دارویی): داروی لومیر بر پایه انسولینی به نام دتمیر (Detemir) ساخته شده است، در حالی کهانسولین لانتوس از ماده فعالی به نام انسولین گلارژین بهره میبرد.
- تعداد دفعات تزریق و طول اثر: لانتوس معمولا پوشش یکنواختِ ۲۴ ساعته ایجاد میکند و عموما روزی یکبار تزریق میشود. طول اثر لومیر اما ارتباط مستقیمی با دوز مصرفی دارد (بین ۱۸ تا ۲۴ ساعت)؛ بنابراین ممکن است پزشک برای پوششدهی کامل، لومیر را به صورت دو بار در روز (صبح و شب) تجویز کند.
- تاثیر بر وزن بدن: مطالعات بالینی نشان دادهاند که انسولین لومیر در مقایسه با بسیاری از انسولینهای پایه دیگر (مانند گلارژین/لانتوس)، با افزایش وزن کمتری در بیماران همراه است که این موضوع میتواند برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ و دارای اضافهوزن یک مزیت محسوب شود.
- حس زمان تزریق: هر دو این داروها از نظر ظاهری شفاف هستند. با این حال، فرمولاسیون لانتوس خاصیت اسیدیته (pH) بیشتری دارد که ممکن است در برخی بیماران باعث ایجاد احساس سوزش خفیف و موقت در لحظه تزریق زیر پوستی شود.
پرسشهای رایج درباره انسولین اپیدرا (Apidra)
۱. انسولین اپیدرا چیست و چه تفاوتی با سایر انسولینها دارد؟
انسولین اپیدرا (با نام ژنریک گلولیزین - Glulisine) یک انسولین سریعالاثر (Rapid-acting) است. تفاوت اصلی آن با انسولینهای رگولار (کوتاهاثر) در سرعت شروع اثر آن است. اپیدرا معمولاً ظرف ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پس از تزریق شروع به کار میکند و به سرعت قند خون بعد از غذا را کنترل مینماید.
۲. بهترین زمان تزریق قلم اپیدرا چه زمانی است؟
به دلیل سرعت بالای اثرگذاری، بهترین زمان تزریق اپیدرا ۱۵ دقیقه قبل از شروع غذا و یا حداکثر ۲۰ دقیقه پس از شروع غذا خوردن است. اگر پس از تزریق این انسولین غذا نخورید، خطر افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی) بسیار بالاست.
۳. تفاوت اپیدرا با نوورپید (Novorapid) چیست؟
هر دو از نوع انسولینهای سریعالاثر هستند و برای کنترل قند خون وعدههای غذایی استفاده میشوند. تفاوت آنها در ماده موثره است؛ اپیدرا حاوی «گلولیزین» و نوورپید حاوی «آسپارت» است. زمان شروع، اوج اثر و مدت ماندگاری آنها در بدن بسیار شبیه به هم است و انتخاب بین آنها معمولاً به تشخیص پزشک و در دسترس بودن دارو بستگی دارد.
۴. شرایط نگهداری انسولین اپیدرا چگونه است؟
قلمهای اپیدرا که هنوز باز نشدهاند باید در یخچال (دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد) نگهداری شوند و تا تاریخ انقضای روی بستهبندی قابل استفادهاند. اما پس از اولین استفاده، قلم را نباید در یخچال بگذارید؛ بلکه باید در دمای اتاق (زیر ۲۵ درجه سانتیگراد) و دور از نور مستقیم خورشید و گرما نگهداری شود. قلم باز شده حداکثر تا ۲۸ روز قابل استفاده است.
۵. آیا میتوان اپیدرا را با انسولینهای پایه (مثل لانتوس یا توجئو) ترکیب کرد؟
خیر، شما هرگز نباید انسولین اپیدرا را در یک سرنگ با انسولینهای پایه (طولانیاثر) مانند لانتوس (گلارژین) یا توجئو مخلوط کنید. این کار اثربخشی داروها را تغییر میدهد. تزریقها باید به صورت جداگانه و با قلمهای مخصوص خودشان انجام شوند.
۶. رایجترین عوارض جانبی اپیدرا چیست؟
شایعترین عارضه جانبی آن، مانند تمام انسولینها، افت قند خون (هیپوگلیسمی) است. علائم افت قند شامل تعریق، لرزش، تپش قلب، سرگیجه و گرسنگی شدید است. از دیگر عوارض میتوان به واکنشهای محل تزریق (قرمزی، خارش یا تورم خفیف) و افزایش وزن اشاره کرد.
۷. اگر یک نوبت تزریق اپیدرا را فراموش کردم چه کار کنم؟
از آنجا که اپیدرا برای کنترل قند خون وعده غذایی است، اگر وعده غذایی را خوردهاید و زمان زیادی (بیش از یک الی دو ساعت) گذشته است، معمولاً توصیه میشود دوز فراموش شده را تزریق نکنید تا از افت قند خون جلوگیری شود. با این حال، همیشه برای شرایط فراموشی دوز، از قبل یک دستورالعمل شخصیسازی شده از پزشک معالج خود دریافت کنید.
