تفسیر آزمایش قند خون؛ مقادیر طبیعی، پیش‌ دیابت و دیابت

انواع آزمایش های قند خون

آزمایش‌های قند خون برای تشخیص دیابت، پیش ‌دیابت و ارزیابی میزان کنترل قند خون در کوتاه‌مدت و بلندمدت استفاده می‌شوند. هر کدام از این آزمایش‌ها اطلاعات متفاوتی درباره وضعیت متابولیسم گلوکز در بدن ارائه می‌دهند و تفسیر درست آن‌ها به تصمیم‌گیری درمانی کمک می‌کند.

قند خون ناشتا (Fasting Blood Sugar – FBS)

این آزمایش پس از حداقل ۸ ساعت ناشتایی انجام می‌شود و یکی از مهم‌ترین تست‌ها برای تشخیص دیابت و پیش ‌دیابت است. قند خون ناشتا نشان می‌دهد بدن در شرایط پایه تا چه حد قادر به تنظیم قند خون بدون دریافت غذا است. آزمایش قند خون ناشتا یکی از مهم‌ترین و رایج‌ترین آزمایش‌ها برای بررسی وضعیت قند خون و تشخیص پیش‌ دیابت و دیابت است. این آزمایش میزان گلوکز (قند) موجود در خون را پس از حداقل ۸ ساعت ناشتایی اندازه‌گیری می‌کند و نشان می‌دهد بدن در حالت پایه، بدون دریافت غذا، تا چه اندازه توانایی تنظیم قند خون را دارد.
قند خون ناشتا بازتابی از عملکرد پانکراس، میزان ترشح انسولین و حساسیت سلول‌ها به انسولین است. در شرایط طبیعی، پس از چند ساعت ناشتایی کبد فقط به اندازه نیاز بدن گلوکز آزاد می‌کند و انسولین اجازه نمی‌دهد قند خون بیش از حد بالا برود. اگر این مکانیسم به‌درستی عمل نکند، عدد قند خون ناشتا افزایش می‌یابد که می‌تواند نشانه مقاومت به انسولین یا دیابت باشد.
برای انجام این آزمایش لازم است فرد حداقل ۸ و حداکثر ۱۲ ساعت چیزی بجز آب مصرف نکند. نوشیدن آب ساده در این مدت مجاز است، اما مصرف چای شیرین، قهوه، آب‌میوه، آدامس، سیگار و حتی برخی داروها می‌تواند نتیجه آزمایش را تحت تاثیر قرار دهد. بهترین زمان انجام آزمایش، صبح زود و پس از خواب شبانه است.
نتایج آزمایش قند خون ناشتا معمولا به سه دسته تقسیم می‌شود. اگر عدد قند خون ناشتا کمتر از ۱۰۰ میلی ‌گرم بر دسی ‌لیتر باشد، در محدوده طبیعی قرار دارد. مقادیر بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ نشان‌دهنده پیش‌ دیابت هستند و به این معناست که بدن در تنظیم قند خون دچار اختلال اولیه شده است. عدد ۱۲۶ یا بالاتر در دو آزمایش جداگانه معمولا معیار تشخیص دیابت محسوب می‌شود.
بالا بودن قند خون ناشتا همیشه به معنای دیابت قطعی نیست، اما یک علامت هشدار جدی به شمار می‌رود. عواملی مانند اضافه ‌وزن، کم‌تحرکی، استرس مزمن، خواب ناکافی، مصرف برخی داروها مانند کورتون‌ها و سابقه خانوادگی دیابت می‌توانند باعث افزایش قند خون ناشتا شوند. در برخی افراد نیز پدیده‌ای به نام «اثر سحرگاهی» باعث بالا بودن قند خون صبحگاهی می‌شود که نیاز به بررسی دقیق‌تری دارد.
در کنار قند خون ناشتا، پزشکان معمولا آزمایش‌های دیگری مانند قند دو ساعت بعد از غذا و HbA1c را نیز درخواست می‌کنند، زیرا یک عدد به‌ تنهایی تصویر کاملی از وضعیت قند خون ارائه نمی‌دهد. ممکن است قند ناشتا طبیعی باشد اما قند بعد از غذا یا HbA1c بالا باشد که این حالت نیز نیاز به پیگیری دارد.
در مجموع، آزمایش قند خون ناشتا یک ابزار ساده، ارزان و بسیار ارزشمند برای پایش سلامت متابولیک بدن است. آگاهی از عدد قند ناشتا و پیگیری منظم آن همراه با اصلاح سبک زندگی شامل تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از دیابت و عوارض آن داشته باشد.

قند خون تصادفی (Random Blood Sugar – RBS)

قند خون تصادفی یا Random Blood Sugar (RBS) یکی از آزمایش‌های مهم برای بررسی وضعیت قند خون در هر ساعت از شبانه‌روز است و برخلاف قند خون ناشتا، نیازی به ناشتایی یا آماده‌سازی قبلی ندارد. این آزمایش نشان می‌دهد سطح گلوکز خون در همان لحظه‌ای که فرد آزمایش می‌دهد در چه وضعیتی قرار دارد و به‌ویژه در افرادی که علائم افزایش یا کاهش قند خون دارند، بسیار کاربردی است.
آزمایش قند خون تصادفی معمولا زمانی درخواست می‌شود که فرد با علائمی مانند تشنگی زیاد، تکرر ادرار، خستگی شدید، تاری دید، کاهش وزن ناگهانی یا علائم هیپوگلیسمی (افت شدید قند خون) مراجعه می‌کند. از آنجا که این تست تحت تاثیر آخرین وعده غذایی قرار دارد بیشتر برای غربالگری سریع دیابت، تشخیص قند خون بالا در شرایط اورژانسی و ارزیابی اولیه کنترل قند خون استفاده می‌شود.
عدد قند خون تصادفی اطلاعات مهمی درباره عملکرد انسولین و توانایی بدن در کنترل قند خون پس از مصرف غذا ارائه می‌دهد. در افراد سالم، حتی بعد از غذا نیز قند خون نباید به‌صورت قابل‌توجهی افزایش پیدا کند و بدن با ترشح انسولین، گلوکز اضافی را به سلول‌ها هدایت می‌کند. بالا بودن قند خون تصادفی می‌تواند نشانه مقاومت به انسولین، دیابت تشخیص‌داده‌نشده یا کنترل نامناسب دیابت باشد.
از نظر تفسیر نتایج، اگر قند خون تصادفی کمتر از ۱۴۰ میلی‌ گرم بر دسی ‌لیتر باشد معمولا در محدوده طبیعی قرار دارد. اعداد بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ می‌توانند مشکوک به اختلال قند خون باشند و نیاز به بررسی‌های تکمیلی دارند. در صورتی که قند خون تصادفی ۲۰۰ یا بالاتر باشد و همزمان علائم کلاسیک دیابت وجود داشته باشد، این عدد می‌تواند معیار تشخیص دیابت محسوب شود، هرچند معمولا پزشک برای تایید نهایی آزمایش‌های دیگری مانند HbA1c یا قند خون ناشتا را نیز درخواست می‌کند.
قند خون تصادفی بالا همیشه به معنای دیابت قطعی نیست. عواملی مانند مصرف غذای پرکربوهیدرات، استرس شدید، عفونت‌ها، مصرف داروهایی مانند کورتون‌ها و حتی کم‌خوابی می‌توانند باعث افزایش موقت قند خون شوند. به همین دلیل، تفسیر عدد قند خون تصادفی باید همیشه در کنار علائم بالینی و سایر آزمایش‌ها انجام شود.
این آزمایش نقش مهمی در پایش فوری قند خون دارد، اما برای ارزیابی دقیق کنترل بلندمدت دیابت کافی نیست. ممکن است فردی قند خون تصادفی طبیعی داشته باشد اما HbA1c یا قند خون بعد از غذا در او بالا باشد. به همین علت، پزشکان معمولا از قند خون تصادفی به‌عنوان یک ابزار سریع و مکمل استفاده می‌کنند، نه به‌عنوان تنها شاخص تشخیصی.
در مجموع، آزمایش قند خون تصادفی یک روش ساده، در دسترس و کاربردی برای بررسی فوری وضعیت قند خون است و به‌ویژه در شرایطی که امکان ناشتایی وجود ندارد یا نیاز به تصمیم‌گیری سریع پزشکی است، اهمیت زیادی دارد. آگاهی از مفهوم قند خون تصادفی و تفسیر صحیح آن می‌تواند به تشخیص زودهنگام دیابت و پیشگیری از عوارضی مانند آسیب کلیه، قلب و اعصاب کمک کند.

قند خون دو ساعت بعد از غذا (2HPP)

قند خون دو ساعت بعد از غذا که با نام 2HPP یا Postprandial Blood Sugar شناخته می‌شود، یکی از آزمایش‌های مهم برای ارزیابی توانایی بدن در کنترل قند خون پس از مصرف غذا است. این آزمایش نشان می‌دهد بدن تا چه حد می‌تواند گلوکز واردشده از طریق وعده غذایی را با ترشح مناسب انسولین مهار کند و از افزایش بیش از حد قند خون جلوگیری نماید.
در این آزمایش، ابتدا فرد یک وعده غذایی معمول یا غذای توصیه‌شده توسط پزشک مصرف می‌کند و دقیقا دو ساعت بعد از شروع غذا نمونه خون گرفته می‌شود. این زمان از آن جهت اهمیت دارد که در افراد سالم قند خون باید حداکثر تا دو ساعت بعد از غذا به محدوده طبیعی بازگردد. تاخیر در این روند معمولا نشانه اختلال در عملکرد انسولین یا مقاومت به انسولین است.
قند خون دو ساعت بعد از غذا نقش مهمی در تشخیص پیش ‌دیابت، دیابت نوع ۲ و حتی دیابت بارداری دارد. در بسیاری از افراد قند خون ناشتا ممکن است طبیعی باشد اما قند بعد از غذا افزایش قابل‌توجهی نشان دهد. به همین دلیل این آزمایش به‌ویژه برای افرادی که سابقه خانوادگی دیابت، اضافه وزن، کم‌تحرکی یا علائم نوسان قند خون دارند اهمیت زیادی دارد.
از نظر تفسیر نتایج اگر قند خون دو ساعت بعد از غذا کمتر از ۱۴۰ میلی ‌گرم بر دسی ‌لیتر باشد، معمولا طبیعی در نظر گرفته می‌شود. اعداد بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ نشان‌دهنده اختلال تحمل گلوکز یا پیش‌دیابت هستند و نیاز به اصلاح سبک زندگی و پیگیری دارند. عدد ۲۰۰ یا بالاتر می‌تواند معیار تشخیص دیابت باشد، به‌ویژه اگر در آزمایش‌های تکراری یا همراه با سایر تست‌ها مانند HbA1c تایید شود.
بالا بودن قند خون دو ساعت بعد از غذا اغلب به دلیل مصرف غذاهای پرکربوهیدرات و پرقند، سهم کم فیبر غذایی، کم‌تحرکی پس از غذا، اضافه وزن و مقاومت به انسولین رخ می‌دهد. این وضعیت اگر به‌صورت مداوم ادامه پیدا کند، می‌تواند به عوارضی مانند آسیب به عروق، قلب، اعصاب و کلیه‌ها منجر شود، حتی اگر قند خون ناشتا هنوز در محدوده طبیعی باشد.
یکی از نکات مهم این است که کنترل قند خون بعد از غذا تاثیر زیادی بر عدد HbA1c دارد. افرادی که نوسانات شدید قند پس از غذا دارند ممکن است HbA1c بالاتری نشان دهند، در حالی‌که قند ناشتا آنها چندان بالا نیست. به همین دلیل، در درمان دیابت، توجه به قند بعد از غذا به اندازه قند ناشتا اهمیت دارد.
در مجموع، آزمایش قند خون دو ساعت بعد از غذا یک ابزار کلیدی برای تشخیص زودهنگام اختلالات قند خون و ارزیابی کیفیت کنترل دیابت است. پایش این شاخص در کنار اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی و در صورت نیاز درمان دارویی، نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت دیابت و عوارض بلندمدت آن دارد.

تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)

تست تحمل گلوکز خوراکی که با نام OGTT (Oral Glucose Tolerance Test) شناخته می‌شود، یکی از دقیق‌ترین آزمایش‌ها برای بررسی نحوه پاسخ بدن به قند و تشخیص پیش ‌دیابت، دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری است. این تست نشان می‌دهد پس از مصرف مقدار مشخصی گلوکز بدن تا چه حد قادر است قند خون را با ترشح و اثرگذاری انسولین کنترل کند.
برای انجام تست تحمل گلوکز خوراکی، ابتدا قند خون ناشتا اندازه‌گیری می‌شود. سپس فرد محلولی حاوی ۷۵ گرم گلوکز را در مدت کوتاهی می‌نوشد و قند خون در زمان‌های مشخص، معمولا یک و دو ساعت بعد از مصرف گلوکز، دوباره اندازه‌گیری می‌شود. در برخی موارد، بسته به نظر پزشک، اندازه‌گیری‌های بیشتری نیز انجام می‌شود. این روند امکان بررسی دقیق تغییرات قند خون پس از بار قندی را فراهم می‌کند.
اهمیت تست OGTT در این است که می‌تواند اختلالات پنهان قند خون را شناسایی کند. در بسیاری از افراد قند خون ناشتا ممکن است طبیعی باشد اما بدن در مواجهه با قند دچار مشکل شود و قند خون دو ساعت بعد از گلوکز افزایش غیرطبیعی داشته باشد. این وضعیت معمولا نشانه اختلال تحمل گلوکز است که یکی از مراحل اولیه پیشرفت به دیابت محسوب می‌شود.
از نظر تفسیر نتایج اگر قند خون دو ساعت بعد از مصرف گلوکز کمتر از ۱۴۰ میلی‌ گرم بر دسی‌ لیتر باشد، نتیجه طبیعی در نظر گرفته می‌شود. اعداد بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ نشان‌دهنده اختلال تحمل گلوکز یا پیش ‌دیابت هستند. در صورتی که عدد قند خون دو ساعت بعد از مصرف گلوکز ۲۰۰ یا بالاتر باشد، تشخیص دیابت مطرح می‌شود، به‌ویژه اگر این نتیجه در آزمایش‌های تکراری یا همراه با سایر شاخص‌ها مانند HbA1c تایید گردد.
برای آماده‌سازی صحیح قبل از تست تحمل گلوکز خوراکی، فرد باید حداقل ۸ ساعت ناشتا باشد و در روزهای قبل از آزمایش رژیم غذایی معمول خود را حفظ کند. حذف کامل کربوهیدرات‌ها یا انجام فعالیت بدنی غیرطبیعی می‌تواند باعث تغییر نتایج شود. همچنین مصرف برخی داروها، استرس شدید، بیماری حاد یا عفونت ممکن است بر نتیجه تست تاثیر بگذارد و باید به پزشک اطلاع داده شود.
تست OGTT به‌طور گسترده در غربالگری دیابت بارداری نیز استفاده می‌شود، زیرا بسیاری از زنان باردار قند خون ناشتا طبیعی دارند اما پس از دریافت گلوکز، افزایش قند خون قابل‌توجهی نشان می‌دهند. تشخیص به‌ موقع در این مرحله نقش مهمی در پیشگیری از عوارض بارداری برای مادر و جنین دارد.
در مجموع، تست تحمل گلوکز خوراکی یکی از کامل‌ترین روش‌ها برای ارزیابی توانایی بدن در کنترل قند خون پس از دریافت قند است. این آزمایش دید دقیقی از عملکرد انسولین ارائه می‌دهد و در تشخیص زودهنگام پیش ‌دیابت و دیابت نقش کلیدی دارد. انجام به‌موقع OGTT و اصلاح سبک زندگی در صورت غیرطبیعی بودن نتایج می‌تواند از پیشرفت بیماری و بروز عوارضی مانند آسیب قلبی، عصبی و کلیوی جلوگیری کند.

آزمایش هموگلوبین A1c (HbA1c)

آزمایش هموگلوبین A1c که با نام HbA1c شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین و معتبرترین تست‌ها برای ارزیابی میانگین قند خون در طول ۲ تا ۳ ماه گذشته است. این آزمایش نشان می‌دهد چه درصدی از هموگلوبین موجود در گلبول‌های قرمز خون به گلوکز متصل شده است و به همین دلیل تصویر دقیقی از کنترل بلندمدت قند خون ارائه می‌دهد، نه فقط یک عدد مقطعی.
HbA1c بر اساس این اصل عمل می‌کند که گلوکز به‌طور طبیعی به هموگلوبین می‌چسبد و از آن جدا نمی‌شود. هرچه قند خون در مدت زمان طولانی‌تری بالا باشد، مقدار هموگلوبین گلیکوزیله‌شده نیز افزایش می‌یابد. از آنجا که طول عمر گلبول قرمز حدود ۱۲۰ روز است، نتیجه این آزمایش میانگین قند خون طی چند ماه اخیر را منعکس می‌کند و تحت تاثیر نوسانات روزانه یا وعده‌های غذایی قرار نمی‌گیرد.
از نظر تشخیصی، HbA1c نقش کلیدی در تشخیص پیش ‌دیابت و دیابت دارد. مقدار کمتر از ۵٫۷ درصد طبیعی محسوب می‌شود. اعداد بین ۵٫۷ تا ۶٫۴ درصد نشان‌دهنده پیش ‌دیابت هستند و بیانگر افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده‌اند. اگر HbA1c ۶٫۵ درصد یا بالاتر باشد و در آزمایش تکراری یا همراه با علائم بالینی تایید شود، تشخیص دیابت مطرح می‌شود.
در افراد دارای تشخیص دیابت، HbA1c شاخص اصلی برای ارزیابی کیفیت کنترل دیابت است. در اغلب بیماران، هدف درمانی رسیدن به HbA1c کمتر از ۷ درصد است، زیرا این سطح با کاهش قابل‌توجه خطر عوارضی مانند آسیب کلیه‌ها (نفروپاتی)، شبکیه چشم (رتینوپاتی)، اعصاب (نوروپاتی) و بیماری‌های قلبی‌ و عروقی همراه است. البته این هدف ممکن است بسته به سن، مدت ابتلا به دیابت، وجود بیماری‌های زمینه‌ای یا خطر هیپوگلیسمی توسط پزشک تغییر داده شود.
یکی از مزایای مهم آزمایش HbA1c این است که نیاز به ناشتایی ندارد و در هر ساعتی از روز قابل انجام است. بااین وجود، برخی شرایط پزشکی می‌توانند نتیجه آن را تحت تاثیر قرار دهند. کم‌خونی، خونریزی شدید، هموگلوبینوپاتی‌ها، نارسایی کلیه پیشرفته یا دریافت خون از دیگران ممکن است باعث پایین‌تر یا بالاتر نشان دادن کاذب HbA1c شوند. به همین دلیل تفسیر این آزمایش باید همیشه در کنار سایر تست‌ها و شرایط فرد انجام شود.  
HbA1c ارتباط تنگاتنگی با نوسانات قند خون بعد از غذا دارد. در بسیاری از افراد، به‌‌ویژه زمانی که قند ناشتا نسبتا طبیعی است اما قند پس از غذا بالا می‌رود، عدد HbA1c افزایش می‌یابد. بنابراین کنترل قند خون بعد از غذا، انتخاب نوع کربوهیدرات، فعالیت بدنی منظم و تنظیم صحیح دارو یا انسولین نقش مهمی در بهبود این شاخص دارند.
به‌طور خلاصه، آزمایش HbA1c دقیق‌ترین ابزار برای بررسی وضعیت واقعی کنترل قند خون در بلندمدت است و پایه اصلی تصمیم‌گیری درمانی در دیابت محسوب می‌شود. پایش منظم این آزمایش همراه با اصلاح سبک زندگی و درمان مناسب می‌تواند به‌طور موثری از پیشرفت دیابت و بروز عوارض جدی آن جلوگیری کند.

قند خون بارداری (GCT / OGTT بارداری)

قند خون بارداری به مجموعه‌ای از آزمایش‌ها گفته می‌شود که برای غربالگری و تشخیص دیابت بارداری انجام می‌گردد. دیابت بارداری حالتی است که در آن قند خون برای اولین‌بار در دوران بارداری بالا می‌رود و در صورت تشخیص و کنترل نکردن، می‌تواند برای مادر و جنین عوارضی ایجاد کند. دو تست اصلی در این زمینه GCT و OGTT بارداری هستند. برای آشنایی بیشتر با دیابت بارداری می‌توانید به نوشتار «عوارض دیابت بارداری: آنچه مادران باردار باید بدانند» مراجعه کنید.

تست غربالگری قند خون بارداری (GCT)

آزمایش GCT یا Glucose Challenge Test معمولا بین هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود و هدف آن شناسایی اولیه افراد در معرض دیابت بارداری است. در این تست مادر ۵۰ گرم گلوکز را می‌نوشد و یک ساعت بعد از مصرف قند خون اندازه‌گیری می‌شود.
ویژگی مهم این آزمایش این است که نیاز به ناشتایی ندارد و در هر ساعتی از روز قابل انجام است.
از نظر تفسیر، اگر قند خون یک ساعت بعد کمتر از ۱۳۰ یا ۱۴۰ میلی ‌گرم بر دسی‌ لیتر باشد، نتیجه طبیعی محسوب می‌شود. اعداد بالاتر از این محدوده به معنی تشخیص قطعی دیابت نیست، بلکه نشان می‌دهد که لازم است مادر وارد مرحله بعدی بررسی یعنی OGTT بارداری شود.

تست تشخیصی دیابت بارداری (OGTT بارداری)

اگر نتیجه تست GCT غیرطبیعی باشد یا مادر دارای عوامل خطر بالا باشد، OGTT بارداری انجام می‌شود. این آزمایش دقیق‌ترین روش برای تشخیص دیابت بارداری است و نیاز به ۸ تا ۱۰ ساعت ناشتایی دارد. در این تست، ابتدا قند خون ناشتا اندازه‌گیری می‌شود، سپس مادر ۷۵ یا ۱۰۰ گرم گلوکز مصرف می‌کند و قند خون در زمان‌های مشخص، معمولا ۱، ۲ و گاهی ۳ ساعت بعد بررسی می‌شود.
در OGTT با ۷۵ گرم گلوکز، اگر یکی از مقادیر زیر غیرطبیعی باشد، تشخیص دیابت بارداری مطرح می‌شود:
قند ناشتا ۹۲ یا بیشتر، قند یک‌ساعته ۱۸۰ یا بیشتر، یا قند دو‌ساعته ۱۵۳ یا بیشتر میلی‌ گرم بر دسی ‌لیتر.

اهمیت تشخیص قند خون بارداری

افزایش قند خون در بارداری در صورت کنترل نشدن می‌تواند باعث افزایش وزن بیش از حد جنین، زایمان سخت، زایمان زودرس، افت قند خون نوزاد پس از تولد و افزایش احتمال دیابت نوع ۲ در آینده برای مادر شود. خوشبختانه در اغلب موارد دیابت بارداری با اصلاح تغذیه، فعالیت بدنی مناسب و پایش منظم قند خون کنترل می‌شود و فقط در درصد کمی از موارد نیاز به انسولین وجود دارد.
چه کسانی بیشتر نیاز به بررسی دقیق دارند؟
زنانی که اضافه وزن دارند، سابقه دیابت بارداری در بارداری قبلی، سابقه خانوادگی دیابت، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، یا افزایش وزن سریع جنین در سونوگرافی دارند، معمولا زودتر و با دقت بیشتری از نظر قند خون بارداری بررسی می‌شوند. برای اطلاعات بیشتر در این رابطه می‌توانید به نوشتار «سندرم تخمدان پلی ‌کیستیک (PCOS) و ابتلا به دیابت» مراجعه کنید.

مانیتورینگ مداوم قند خون (CGM)

مانیتورینگ مداوم قند خون یا CGM (Continuous Glucose Monitoring) یکی از پیشرفته‌ترین روش‌ها برای پایش قند خون است که امکان مشاهده تغییرات قند را به‌صورت ۲۴ ساعته و لحظه‌ای فراهم می‌کند. این فناوری به‌ویژه برای افراد دارای تشخیص دیابت که نوسانات قند خون دارند، نقش مهمی در بهبود کنترل بیماری و پیشگیری از عوارض ایفا می‌کند.
در سیستم CGM یک سنسور بسیار ظریف زیر پوست، معمولا در ناحیه بازو یا شکم، قرار می‌گیرد که میزان گلوکز موجود در مایع بین‌بافتی را اندازه‌گیری می‌کند. این سنسور هر چند دقیقه یک‌بار اطلاعات قند خون را به یک گیرنده، گوشی موبایل یا ساعت هوشمند ارسال می‌کند و کاربر می‌تواند روند بالا رفتن یا کاهش قند خون را به‌صورت نمودار مشاهده کند، بدون نیاز به سوراخ کردن مکرر انگشت.
یکی از مزایای اصلی مانیتورینگ مداوم قند خون، نمایش روند قند است، نه فقط یک عدد. CGM به کاربر نشان می‌دهد که قند خون در حال افزایش است یا کاهش، با چه سرعتی تغییر می‌کند و چه زمانی به محدوده خطرناک نزدیک می‌شود. وجود هشدارهای خودکار برای افت قند (هیپوگلیسمی) یا افزایش شدید قند، به‌ویژه هنگام خواب، ایمنی بیمار را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
CGM نقش مهمی در تنظیم دقیق انسولین و سایر داروهای دیابت دارد. پزشک با بررسی داده‌های چندروزه یا چندهفته‌ای CGM می‌تواند اثر غذا، فعالیت بدنی، استرس و داروها را بر قند خون تحلیل کند و برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده‌تری ارائه دهد. همچنین این روش به بهبود شاخص‌هایی مانند HbA1c و افزایش Time in Range (زمانی که قند در محدوده هدف قرار دارد) کمک می‌کند.
مانیتورینگ مداوم قند خون بیشتر برای افراد دارای تشخیص دیابت نوع ۱، دیابت نوع ۲ وابسته به انسولین، بانوان مبتلا به دیابت بارداری با کنترل دشوار، و افرادی که دچار افت قندهای بی‌علامت هستند توصیه می‌شود. با این حال، در سال‌های اخیر استفاده از CGM در بیماران دیابت نوع ۲ غیرانسولینی نیز رو به گسترش است، زیرا به درک بهتر اثر سبک زندگی بر قند خون کمک می‌کند.
باید توجه داشت که مقدار قند اندازه‌گیری‌شده توسط CGM کمی با قند خون واقعی تفاوت زمانی دارد و معمولا ۵ تا ۱۰ دقیقه تأخیر نسبت به خون مویرگی وجود دارد. در شرایط خاص مانند افت قند شدید یا احساس علائم غیرعادی، ممکن است اندازه‌گیری با تست انگشتی برای تایید لازم باشد.
در مجموع، مانیتورینگ مداوم قند خون یک ابزار قدرتمند برای کنترل هوشمند دیابت است که با کاهش نوسانات قند، افزایش آگاهی بیمار و بهبود تصمیم‌گیری درمانی، نقش مهمی در حفظ سلامت طولانی‌مدت ایفا می‌کند.

فروکتوزآمین (Fructosamine)

فروکتوزآمین یک آزمایش خون است که برای ارزیابی میانگین قند خون در کوتاه‌مدت استفاده می‌شود و معمولا وضعیت کنترل قند خون در ۲ تا ۳ هفته گذشته را نشان می‌دهد. این تست مکمل HbA1c است و در شرایطی کاربرد دارد که HbA1c قابل اعتماد نباشد یا نیاز به بررسی سریع‌تر پاسخ به درمان وجود داشته باشد.
فروکتوزآمین در واقع حاصل اتصال گلوکز به پروتئین‌های خون، به‌ویژه آلبومین است. از آنجاکه طول عمر آلبومین حدود ۱۴ تا ۲۱ روز است، مقدار فروکتوزآمین تصویری از کنترل قند خون در بازه زمانی کوتاه‌تر نسبت به HbA1c ارائه می‌دهد. هرچه قند خون در این مدت بالاتر باشد، سطح فروکتوزآمین نیز افزایش می‌یابد.
از نظر بالینی، آزمایش فروکتوزآمین بیشتر در موقعیت‌های خاص کاربرد دارد. در بارداری (به‌ویژه دیابت بارداری)، وقتی نیاز است تغییرات قند خون در فاصله‌های کوتاه بررسی شود، این تست ارزشمند است. همچنین در افرادی که دچار کم‌ خونی، هموگلوبینوپاتی ( به انواع مختلفی از بیماری‌ها گفته می‌شود که در آنها هموگلوبین بیمار ساختمان طبیعی خود را ندارد)، خونریزی شدید، همودیالیز یا تعویض مکرر خون هستند و HbA1c آنها قابل اعتماد نیست، فروکتوزآمین گزینه مناسب‌تری محسوب می‌شود.
محدوده طبیعی فروکتوزآمین معمولا حدود ۲۰۰ تا ۲۸۵ میکرومول بر لیتر است، اگرچه این بازه ممکن است بسته به آزمایشگاه کمی تفاوت داشته باشد. مقادیر بالاتر از حد طبیعی نشان‌دهنده کنترل نامناسب قند خون در هفته‌های اخیر است. کاهش فروکتوزآمین پس از شروع یا تغییر درمان، بیانگر بهبود کنترل قند خون در مدت کوتاه است.
یکی از مزایای مهم فروکتوزآمین این است که نیاز به ناشتایی ندارد و نسبت به تغییرات سریع قند خون حساس‌تر است. بااین حال، این آزمایش نیز محدودیت‌هایی دارد. شرایطی که باعث کاهش یا افزایش غیرطبیعی آلبومین خون می‌شوند، مانند سندرم نفروتیک، بیماری شدید کبدی، سوءتغذیه یا پرکاری تیروئید می‌توانند نتیجه را دچار خطا کنند.
فروکتوزآمین به‌ویژه برای پایش کوتاه‌مدت درمان، تنظیم دوز انسولین، یا ارزیابی سریع اثر تغییرات رژیم غذایی و دارویی بسیار مفید است، اما جایگزین کامل HbA1c محسوب نمی‌شود. در عمل، تفسیر دقیق آن باید همراه با نتایج قند ناشتا، قند بعد از غذا، HbA1c و شرایط بالینی بیمار انجام شود.
به‌طور خلاصه، فروکتوزآمین شاخص کنترل قند خون در کوتاه‌مدت است و زمانی بیشترین ارزش را دارد که نیاز به تصمیم‌گیری سریع یا محدودیت در استفاده از HbA1c وجود داشته باشد.