انسولين اسپارتينا: کاربردها، عوارض و نحوه تزریق

 3. مزاياي استفاده از انسولين اسپارتينا

استفاده از انسولين پايه با پروفايل يكنواخت، مزاياي متعددي براي افراد دارای تشخیص ديابت نوع ۱ و دیابت نوع ۲ پيشرفته به همراه دارد.
۳.۱. كاهش نوسان قند در شب  (Nocturnal Glycemic Variability Reduction)از آنجاكه قند خون در طول خواب به‌طور طبيعي مستعد نوسانات (مانند پديده سحر- Dawn Phenomenon) است، انسولين اسپارتينا با فراهم كردن يك سطح پايدار انسولين، از افزايش يا كاهش بيش از حد قند در ساعات طولاني ناشتايي جلوگيري مي‌كند؛
۳.۲. كاهش احتمال افت شديد قند  (Hypoglycemia Risk Mitigation)به دليل عدم وجود قله (پیک) ناگهاني خطر هيپوگليسمي (افت قند خون) شديد، به‌ويژه هيپوگليسمي ناشتا، به‌صورت قابل‌توجهي كاهش مي‌يابد. اين ويژگي، اطمينان و راحتي افراد دارای تشخیص دیابت را به‌ويژه در هنگام خواب افزايش مي‌دهد.
۳.۳. سازگاري با برنامه‌هاي درماني گوناگون

• تزريق يك بار در روز براي بسياري از افراد دارای تشخیص دیابت دوز روزانه اسپارتينا كافي است؛
• تنظيم آسان دوز پايه ثابت باعث مي‌شود كه تنظيم دوزهاي بولوس (غذايي) ساده‌تر شود، زيرا نوسانات زمينه‌اي انسولين به حداقل رسيده است.

۴. روش تزريق اسپارتینا  (Injection Protocol)
رعايت صحيح تكنيك تزريق براي اطمينان از جذب مناسب و موثر انسولین اسپارتینا ضروري است.
۴.۱. معمولا يك بار در روز
اغلب، دوز روزانه انسولين اسپارتينا به‌صورت يك تزريق واحد در روز تجويز مي‌شود. بااين حال، در صورت نياز به دوزهاي بالا يا بر اساس توصيه پزشك، ممكن است تقسيم آن به دو تزريق (مثلا هر ۱۲ ساعت) لازم باشد تا پوشش كامل ۲۴ ساعته تضمين شود.
۴.۲. تزريق در ساعت ثابت
براي حفظ اثر پايه يكنواخت، زمان تزريق بايد هر روز در ساعت مشخصي انجام شود.

• اگر يك بار در روز بهترين زمان معمولا هنگام خواب (شب) يا اول صبح است، بسته به اينكه چه زماني بيشترين نياز به پوشش پايه وجود دارد؛
• اگر دو بار در روز تزريق‌ها بايد با فاصله ۱۲ ساعته انجام شوند (مثلا ۸ صبح و ۸ شب).

۴.۳. تغيير محل تزريق
تكرار تزريق در يك نقطه مشخص باعث ايجاد تغييرات بافتي (مانند ليپوهيپرتروفي- Lipohypertrophy) مي‌شود كه جذب انسولين را مختل كرده و منجر به افزايش يا كاهش غيرقابل پيش‌بيني اثر دارو مي‌شود.
محل‌هاي مناسب تزريق عبارتند از:

1. شكم (حداقل ۲.۵ سانتي‌ متر دور ناف)؛
2. ران‌ها (قسمت‌هاي قدامي و جانبي)؛
3. بازوها (قسمت پشتي عضله دلتوئيد).

قانون تغيير محل همواره محل تزريق را در يك ناحيه (مثلا شكم) حداقل ۱ تا ۲ سانتي ‌متر از محل قبلي جابجا كنيد.

5. مراقبت‌ها و پايش درماني

مديريت موفق ديابت نيازمند نظارت مستمر بر پاسخ بدن به انسولين است. بر این اساس اقدامات زیر توصیه می‌شود.
۵.۱. پايش قند خون در شروع درمان
در هفته‌هاي اول پس از شروع انسولين اسپارتينا، اندازه‌گيري قند خون بايد به دفعات بيشتري انجام شود تا دوز پايه به‌طور دقيق تيتر (تنظيم) شود.

• پايش ناشتايي سنجش قند خون صبح قبل از صبحانه به منظور ارزيابي كفايت دوز پايه شبانه انسولین؛
• پايش قبل از خواب براي اطمينان از عدم افت قند در نيمه شب؛
• پايش در نيمه شب (در صورت لزوم) به منظور شناسایی روند نوسانات قند خون.

۵.۲. بررسي ميزان HbA1c  (هموگلوبين گلیکوزیله)
HbA1c یا هموگلوبین گلیکوزیله، آزمایشی است که نشان می‌دهد میانگین قند خون فرد در حدود سه ماه گذشته چقدر بوده است. وقتی قند خون بالا باشد، مولکول‌های گلوکز (قند) به هموگلوبین داخل گلبول‌های قرمز می‌چسبند و درصد HbA1c افزایش پیدا می‌کند. چون عمر گلبول قرمز تقریبا ۱۲۰ روز است، این شاخص نمایی پایدار و دقیق از کنترل قند در طول زمان ارائه می‌دهد؛ برخلاف اندازه‌گیری قند ناشتا یا قند بعد از غذا که فقط وضعیت همان لحظه را نشان می‌دهند. عدد طبیعی HbA1c معمولا زیر ۵.۷ درصد است؛ عدد بین ۵.۷ تا ۶.۴ پیش‌ دیابت محسوب می‌شود و ۶.۵ به بالا نشانه دیابت است. برای افراد دارای تشخیص دیابت، هدف معمول HbA1c اغلب زیر ۷ درصد است، مگر شرایط خاص مانند سن بالا، بیماری‌های قلبی یا ریسک بالای هیپوگلیسمی (افت شدید قند خون). مزیت مهم HbA1c این است که تاثیر نوسانات کوتاه‌مدت و خطاهای رژیمی چند روزه را حذف می‌کند و تصویری واقعی از کیفیت درمان و کنترل قند خون نشان می‌دهد. بااین حال، در بیماری‌های خونی، کم‌خونی‌ها، بارداری یا مصرف برخی داروها ممکن است نتیجه دچار اختلال شود و پزشک از شاخص‌های دیگری مانند Fructosamine کمک بگیرد. کنترل خوب HbA1c به کاهش خطر عوارض دیابت مانند آسیب کلیه (نفروپاتی)، چشم (رتینوپاتی)، اعصاب (نوروپاتی)، زخم پای دیابتی و قلب کمک می‌کند و یکی از بهترین شاخص‌ها برای ارزیابی کیفیت زندگی افراد دارای تشخیص دیابت محسوب می‌شود.
۵.۳. عوامل موثر بر نياز به انسولين
به‌طورکلی دو عامل تغذیه و استرس موجب افزایش قند خون و در نتیجه افزایش نیاز به انسولین می‌شود. در مقابل، تحرک فیزیکی و مصرف برخی داروها موجب کاهش آن می‌شود. شاید جالب باشد که بدانید تاثیر استرس بر قند خون در برخی موارد حتی از مصرف مواد خوراکی نیز بیشتر است. این موضوع نشانگر اهمیت مدیریت استرس در افراد دارای تشخیص دیابت می‌باشد. برای آشنایی بیشتر با تاثیر استرس بر قند خون و نحوه مدیریت آن می‌توانید به نوشتار «مدیریت استرس و تاثیر آن بر قندخون» مراجعه کنید.
مهم‌ترین عوامل موثر بر نیاز بدن به انسولین عبارتند از:

• میزان قند خون هرچه قند خون بالاتر باشد، دوز انسولین اصلاحی هم بیشتر می‌شود؛
• نوع غذا و کربوهیدرات غذای پرکربوهیدرات یا چرب (مانند آش رشته یا غذای چرب شبانه) نیاز به انسولین را بالا می‌برد؛
• فعالیت بدنی ورزش منظم نیاز به انسولین را کاهش می‌دهد. در مقابل، بی‌تحرکی یا بیماری‌های قلبی باعث افزایش نیاز می‌شود؛ 
• استرس و فشار عصبی استرس هورمون‌هایی را بالا می‌برد که قند را زیاد می‌کنند، در نتیجه انسولین بیشتری لازم می‌شود؛
• داروها کورتون‌ها (پردنیزولون)، برخی داروهای ضدحساسیت و حتی داروهای معده مانند امپرازول در بعضی افراد نیاز را تغییر می‌دهند. برای آشنایی بیشتر با تاثیرات امپرازول می‌توانید به نوشتار «از معده تا قند خون: نقش امپرازول در زندگی افراد دارای تشخیص دیابت» مراجعه کنید؛
• بیماری‌ها و عفونت‌ تب، عفونت‌ها یا سرماخوردگی باعث افزایش نیاز به انسولین می‌شوند؛
• وزن و توده عضلانی افزایش وزن و چربی شکمی مقاومت به انسولین را افزایش می‌دهد. برای آشنایی بیشتر با این موضوع می‌توانید به نوشتار «مقاومت به انسولین: علل، علائم و روش‌های درمانی» مراجعه کنید؛
• زمان روز معمولا صبح‌ها به‌دلیل پدیده سحرگاهی نیاز بدن به انسولین بیشتر است؛
• کارکرد کلیه و کبد ضعف این اندام‌ها می‌تواند نیاز بدن به انسولین را افزایش یا کاهش دهد؛
• نوع انسولین انسولین‌های پایه مختلف (مانند لانتوس، آبازاگلار، تریسبا) الگوهای متفاوتی دارند و مقدار مورد نیاز را تغییر می‌دهند؛
• تغییرات هورمونی در خانم‌ها، چرخه ماهانه یا یائسگی بر نیاز بدن به انسولین تاثیر دارد؛
• خواب کم یا بی‌کیفیت این موضوع موجب افزایش احتمال مقاومت به انسولین می‌شود؛
• مصرف الکل قند خون را ناپایدار می‌کند و تنظیم انسولین را سخت‌تر می‌سازد.

۶. هشدارهاي مهم ايمني
هرگونه تغيير در دوز انسولين پايه بايد با مشورت متخصص غدد صورت گيرد.
۶.۱. قطع ناگهاني توصيه نمي‌شود
قطع ناگهاني يا كاهش شديد دوز انسولين اسپارتينا (بدون جايگزيني انسولين پايه ديگر) منجر به هيپرگليسمي (قند خون بالا) شديد خواهد شد و مي‌تواند در نهايت به كتواسيدوز ديابتي (DKA) منجر شود.

۶.۲. شرايط استرس فيزيولوژيك (تب، عفونت، بيماري حاد)

در زمان بيماري‌هايي كه با تب، استفراغ، اسهال يا عفونت همراه هستند، بدن هورمون‌هاي استرس (مانند كورتيزول) ترشح مي‌كند كه باعث افزايش مقاومت به انسولين مي‌شود.
اقدام لازم عبارتند از:

• پايش بيشتر اندازه‌گيري قند خون حداقل هر ۴ ساعت يك بار ضروري است؛
• افزايش دوز اغلب نياز به افزايش موقت دوز انسولين پايه و انسولين بولوس وجود دارد. اين دستورعمل‌ها بايد از قبل توسط پزشك مشخص شده باشند.

۶.۳. بررسي تاريخ انقضا و شرايط نگهداري

• انسولين اسپارتينا بايد در دماي بين 2 تا 8 درجه سانتی گراد (در يخچال) نگهداري شود، مگر اينكه در حال استفاده باشد؛
• قلم‌ها يا ويال‌هايي كه در حال استفاده هستند معمولا مي‌توانند تا ۲۸ روز در دماي اتاق (زير 30 درجه) نگهداري شوند؛
• از يخ‌زدگي يا قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشيد اجتناب کنید. دارو یخ‌زده غیر قابل استفاده است.

تذكر نهايي اين راهنما صرفا جهت افزايش آگاهي و كمك به استفاده روزمره تهيه شده و جايگزين مشورت، تشخيص يا دستورعمل‌های پزشك معالج شما نمي‌باشد. هميشه دوز مصرفي خود را بر اساس آخرين تجويز پزشك تنظيم نماييد.