انسولين ابازاگلار: کاربردها، دوز، نحوه مصرف و نکات مهم
انسولین آبازاگلار (Abasaglar) یکی از انسولینهای طولانیاثر (Basal Insulin) است که برای کنترل قند خون پایه در افراد دارای تشخیص دیابت نوع ۱ و دیابت نوع ۲ استفاده میشود. این نوع انسولین حاوی انسولین گلارژین بوده و از نظر عملکرد بسیار مشابه لانتوس است، با این تفاوت که بهعنوان یک بیوسیمیلار با اثربخشی پایدار و قابل پیشبینیتر وارد بازار شده است. آبازاگلار با آزادسازی آهسته و یکنواخت انسولین، به مدت حدود ۲۴ ساعت سطح قند خون ناشتا و بین وعدههای غذایی را کنترل میکند و نقش مهمی در کاهش نوسانات قند خون شبانه دارد. به همین دلیل بسیاری از پزشکان آن را برای آن دسته از افراد دارای تشخیص دیابت تجویز میکنند که با وجود رعایت رژیم غذایی و مصرف داروهای خوراکی، همچنان دچار قند خون بالا هستند.
قلم انسولین آبازاگلار معمولا روزی یکبار و در ساعت مشخصی از شبانهروز تزریق میشود و میتواند به تنهایی یا در کنار انسولینهای سریعالاثر و داروهای خوراکی کاهنده قند خون مورد استفاده قرار گیرد. انتخاب دوز مناسب آبازاگلار به شرایط بالینی فرد، سطح قند خون ناشتا، وزن، میزان مقاومت به انسولین و داروهای مصرفی دیگر بستگی دارد. کنترل پایدار قند خون با آبازاگلار میتواند خطر عوارض مزمن دیابت مانند آسیب قلبی، کلیوی (نفروپاتی)، آسیب به شبکیه چشم (رتینوپاتی) و عصبی (نوروپاتی) را کاهش دهد و کیفیت زندگی افراد دارای تشخیص دیابت را بهطور قابلتوجهی بهبود ببخشد. در این نوشتار از مجله شکربان با کاربردها، نحوه مصرف، تفاوت آبازاگلار با لانتوس، عوارض احتمالی و نکات مهم تزریق این انسولین آشنا میشوید تا بتوانید با آگاهی بیشتر، مسیر بهتری برای مدیریت دیابت خود انتخاب کنید.
انسولين ابازاگلار يك پرو دراگ (Prodrug) از انسولين است كه در شرايط فيزيولوژيك بدن به تدريج فعال ميشود. تفاوت ساختاري آن با انسولين انساني در جايگزيني اسيد آمينه آرژينين بجاي آسپاراژين در موقعيت A21 زنجيره آلفا و اتصال يك زنجيره جانبي اسيد پالميتيك در موقعيت گلايسين B30 است. اين تغيير ساختاري منجر به تشكيل ميكروپريسپيتاتها (Micro-precipitates) در محلول تزريق ميشود.
فارماكوديناميك پايدار و يكنواخت
رفتار فارماكوديناميكي انسولين ابازاگلار به گونهاي است كه رهايش آن در بدن بسيار پايدار و يكنواخت است. اين ويژگي به دليل تشكيل رسوبهاي ريز زير پوست پس از تزريق است. اين رسوبها به مرور زمان و با جذب طبيعي آب و تغيير pH محيطي، انسولين را به آهستگي وارد گردش خون ميكنند. اين رهايش طولاني مدت (تقريبا 24 ساعته) باعث ميشود كه نوسانهاي شديد قندي، بهویژه افتهاي ناگهاني (Hypoglycemia) بين دوزها، به ميزان قابلتوجهي كاهش يابد. انسولين ابازاگلار پيك فعاليت مشخص ندارد، كه يكي از مزاياي اصلي آن در مقايسه با انسولينهاي NPH قديم است.
مقايسه انسولين ابازاگلار با انسولين پايه استاندارد
هدف از توسعه انسولين ابازاگلار، فراهم كردن يك «پايگاه» انسوليني ثابت در طول شبانهروز بود كه بتواند نياز انسولين پايه بدن را بدون ايجاد اوجهاي ناگهاني يا افتهاي قابلتوجه برآورده سازد. اين پايداري منجر به بهبود HbA1c (هموگلوبين A1c) و كاهش خطر هيپوگليسمي (افت شدید قند خون) ميشود.
ساز و كار اثر انسولين ابازاگلار
ساز و كار اصلي انسولين ابازاگلار بر اساس نحوه جذب و رهايش آن در بافت زيرپوستي و متعاقبا، اثر بيولوژيكي آن بر متابوليسم گلوكز بنا شده است.
رهايش آرام و پايدار در بافت زيرپوستي
هنگامي كه انسولين ابازاگلار بهصورت زيرپوستي تزريق ميشود، به دليل pH قلياييتر محلول تزريقي (معمولا حدود 4.0)، اين مولكولها در محل تزريق به يكديگر متصل شده و تشكيل هگزايمر (Hexamer) ميدهند و به شكل نانوكريستالهاي نامحلول در ميآيند.
پس از جذب آب از محيط زيرجلدي و رسيدن به pH خنثيتر بدن (حدود 7.4)، اين هگزايمرها به تدريج تجزيه شده و مونومرهاي فعال انسولين بهصورت آهسته و كنترل شده وارد جريان خون ميشوند. اين فرآيند جذب تدريجي، مشخصه اصلي اثر طولاني مدت اين دارو است.
كاهش قند خون با كمك به ورود قند به سلولها
مانند ساير انسولينها، انسولين ابازاگلار با اتصال به گيرندههاي انسوليني روي سطح سلولهاي بدن (بهويژه سلولهاي عضلاني، چربي و كبد)، مسيرهاي سيگنالينگ داخل سلولي را فعال ميكند. اين فعاليت باعث تسهيل انتقال گلوكز (قند) از خون به داخل سلولها از طريق فعال سازي ناقلهاي GLUT4 ميشود. افزايش جذب گلوكز توسط بافتهاي محيطي، منجر به كاهش غلظت گلوكز در پلاسماي خون ميگردد.
كاهش توليد گلوكز كبدي
يكي ديگر از عملكردهاي حياتي انسولين، مهار توليد گلوكز توسط كبد است. شاید جالب باشد که بدانید دو-سوم گلوکز دریافتی از هر وعده دریافتی بهصورت گلیکوژن در کبد ذخیره شده و در فاصله میان وعدههای غذایی با ترشح هورمون گلوکاگون توسط سلولهای آلفای پانکراس به تدریج به گلوکز تجزیه شده و وارد جریان خون میشود. این فرآیند نقش مهمی در تامین انرژی سلولهای بدن دارد. انسولين ابازاگلار با تاثیر بر كبد، فرآيندهاي گلوكونئوژنز (توليد گلوكز از مواد غيركربوهيدراتي) و گليكوجنوليز (تجزیه گلیکوژن ذخیره شده) را مهار ميكند. اين مهار، بهويژه در طول شب يا فواصل طولاني بين وعدههاي غذايي كه كبد منبع اصلي گلوكز است، اهميت زيادي در حفظ تعادل قند خون دارد.
معادله مرتبط با اثر انسولين
اثر کلی انسولین بر قند خون را میتوان بهطور تقریبی با در نظر گرفتن سرعت ورود به گردش خون و فعالیت گیرنده توصیف کرد. اگرچه مدلهای دقیق پیچیدهتر هستند، اما مفهوم اصلی بر پایه موازنه زیر استوار است:
نرخ مصرف گلوکز محیطی –نرخ تولید گلوکز کبدی =تغییرات قند خون
انسولین ابازاگلار با افزایش سمت راست معادله (کاهش تولید و افزایش مصرف) و حفظ این تغییرات در طول 24 ساعت، سطح قند خون را در محدوده هدف نگه میدارد.
كاربردهای ابازاگلار
انسولين ابازاگلار بهطور گسترده در درمان باليني ديابت مليتوس (DM) مورد استفاده قرار ميگيرد، كه نياز به انسولين پايه روزانه دارند. در ادامه به بررسی مهمترین کاربردهای انسولین ابازاگلار پرداخته شده است.
ديابت نوع يك (به عنوان بخشي از درمان پايه)
در افراد دارای تشخیص ديابت نوع 1 (DM1)، كه پانكراس قادر به توليد انسولين نيست، انسولين ابازاگلار به عنوان يك جزء اساسي رژيم درماني انسولين مورد استفاده قرار ميگيرد. در اين گروه از افراد دارای تشخیص دیابت، اين نوع انسولین معمولا بهصورت تزريق يك بار در روز براي تامين انسولين پايه (Basal Insulin) بهكار ميرود. درمان كامل با این نوع انسولین معمولا شامل تزريق ابازاگلار يك يا دو بار در روز (بسته به نياز و دوز) بهعلاوه انسولينهاي سريعالاثر يا کوتاهاثر قبل از وعدههاي غذايي (بولوس يا تغذيهای) میشود؛
ديابت نوع دو (وقتي داروهاي خوراكي كافي نباشند)
استفاده از انسولین معمولا در افراد دارای تشخیص دیابت نوع 2 شایع نیست. بنابراین در آن دسته از افراد دارای تشخیص ديابت نوع دو (DM2) كه داروهای خوراکی کاهش دهنده قند خون مانند متفورمين يا آگونيستهاي گيرنده پپتيد-1 شبيه گلوكاگون (GLP-1 receptor agonists) تحت درمان هستند، در صورتیکه كنترل قند خون به اهداف مطلوب نرسد (معمولا HbA1c بالاتر از حد مجاز)، انسولينتراپي آغاز ميشود. محدوده مجاز HbA1c بسته به سن، نوع دیابت و شرایط فرد کمی متفاوت است، اما بهطور کلی:
- برای اغلب بزرگسالان دارای تشخیص دیابت: حدود 7% یا کمتر؛
- در صورتیکه فرد کم سن، بدون هیپوگلیسمی (افت شدید قند خون) و با خطر کم باشد: ۶.۵ % یا کمتر؛
- برای سالمندان یا افراد با بیماریهای همراه: ۷.۵ تا ۸ % قابلقبول است؛
- حد طبیعی در افراد فاقد تشخیص دیابت: کمتر از ۵.۷.
انسولين ابازاگلار يك گزينه عالي براي شروع انسولين تراپي در افراد دارای تشخیص دیابت نوع 2 است زيرا:
- سادگي تنظیم دوز شروع با يك تزريق روزانه ساده است؛
- خطر هيپوگليسمي كمتر به دليل نداشتن اوج فعاليت (نداشتن پیک)، خطر افت قند خون ناگهاني یا همان هیپوگلیسمی كاهش مييابد.
معمولا شروع با دوز پايين و تيتراسيون دوز بر اساس قند خون ناشتا (Fasting Blood Glucose) انجام ميشود تا به اهداف مورد نظر دست يابد.
موارد خاص مصرف انسولين ابازاگلار
برخي مطالعات نشان دادهاند كه انسولين ابازاگلار ممكن است در شرايط خاصي كه نوسانات قند خون به دليل فعاليتهاي روزانه يا رژيمهاي غذايي نامنظم مشهود است، مزاياي بيشتري نسبت به انسولينهاي پايه قديم داشته باشد.
شيوه مصرف انسولين ابازاگلار
نحوه صحيح مصرف و تزريق انسولين ابازاگلار براي اطمينان از كارايي مطلوب و به حداقل رساندن عوارض جانبي، بسيار حائز اهميت است.
تزريق زيرپوستي يك بار در شبانه روز
انسولين ابازاگلار به گونهاي طراحي شده است كه يك عملكرد پايه پيوسته در طول 24 ساعت فراهم كند. در بيشتر موارد، تزريق استاندارد شامل يك بار در روز در زماني ثابت است. بهترين زمان معمولا اواخر شب (پیش از خواب) يا صبح زود است، البته بايد زماني انتخاب شود كه تزريق هر روز در همان ساعت انجام گيرد تا سطح انسولين پايدار بماند.
توجه داشته باشید که انسولين ابازاگلار نبايد با انسولينهاي ديگر در يك سرنگ مخلوط شود.
يكي از مهمترين دستورعملهای مصرف انسولين ابازاگلار این است که هرگز نبايد با هيچ نوع انسولين ديگري (شامل انسولينهاي سريعالاثر، کوتاهاثر يا حتي انسولين NPH) در يك سرنگ يا قلم تزريق مخلوط شود. دليل اين ممنوعيت pH بسيار پايين آن است. مخلوط كردن ابازاگلار با انسولينهاي خنثي يا قليايي منجر به تغييرpH انسولين ابازاگلار شده و باعث تشكيل رسوبهاي غيرقابل حل يا كاهش ناگهاني اثربخشي آن (به دليل عدم تشكيل ميكروپريسپيتاتهاي لازم) ميشود. اين امر منجر به عدم كنترل مطلوب قند خون خواهد شد.
محل تزريق هر بار جابهجا شود تا از سفت شدن پوست جلوگيري شود مانند تمام انسولينهايي كه بهصورت زيرپوستي تزريق ميشوند، تكرار تزريق در يك نقطه ميتواند باعث ليپوآتروفي (تحليل چربي) يا ليپوهيپرتروفي (افزايش غيرطبيعي چربي) در محل تزريق شود. اين تغييرات بافتي جذب انسولين را غيرقابل پيشبيني و نامنظم ميكنند.
بنابراين، افراد دارای تشخیص دیابت میبایست بهصورت منظم محل تزريق را تغيير دهند (چرخش سايت). مناطق تزريق شامل موارد زیر میشود:
- ناحيه شكم (اجتناب از 2 سانتيمتري اطراف ناف)؛
- قسمت بالايي بازوها؛
- جلوي رانها؛
- قسمت تحتاني باسن.
تاكيد بر این نکته مهم است كه چرخش محل تزریق بايد در داخل يك ناحيه بزرگ (مثلا اگر شكم را انتخاب كردهايد، بين نقاط مختلف شكم) انجام شود، نه اينكه هر بار از يك ناحيه آناتوميك كلي به ناحيه ديگر برويم.
هشدارهای مرتبط با مصرف انسولين ابازاگلار
درمان با انسولين ابازاگلار نيازمند آگاهي دقيق از خطرات احتمالي و نياز به نظارت مستمر است. در ادامه به مهمترین نکات مرتبط با مصرف انسولین ابازاگلار پرداخته شده است.
- افت قند خون مهمترين عارضه احتمالي است هرچند كه انسولين ابازاگلار براي به حداقل رساندن افت قند خون در طول شب طراحي شده است، اما همچنان خطر هيپوگليسمي (قند خون بسيار پايين) وجود دارد، بهویژه اگر دوز آن بيش از حد باشد، وعدههاي غذايي حذف شوند يا فعاليت بدني غيرمنتظره افزايش يابد.
علائم هيپوگليسمي شامل لرزش، تعريق، تپش قلب، گرسنگي شديد، سرگيجه و در موارد حاد، از دست دادن هوشياري میشود. در صورت تجربه هیپوگلیسمی، درمان فوري با مصرف كربوهيدراتهاي ساده (مانند آب قند يا قرص گلوكز) ضروري است.
- نياز به پايش منظم قند خون آن دسته از افراد دارای تشخیص دیابت که تحت درمان با انسولين پايه طولاني اثر قرار دارند میبايست بهصورت منظم قند خون خود را سنجش نمایند، از جمله
- قند خون ناشتا (FBG) براي تنظيم دوز انسولين پايه در طول روزهاي اوليه درمان، نظارت دقيق بر FBG اهميت زيادي دارد؛
- پايش مداوم گلوکز (CGM) استفاده از سيستمهاي پايش مداوم گلوكز ميتواند اطلاعات ارزشمندي درباره روند قند خون در طول 24 ساعت و به ويژه در ساعات بدون اوج فعاليت انسولين ارائه دهد.
- تعديل دوز در صورت بيماري، فعاليت شديد يا تغيير رژيم غذايي بدن در شرايط استرس فيزيولوژيك (مانند بيماري، عفونت، تب يا جراحي) نياز بيشتري به انسولين پيدا ميكند، چرا که هورمونهاي استرس (از جمله کورتیزول) توليد گلوكز كبدي را افزايش ميدهند. در اين شرايط، دوز انسولين ابازاگلار (و انسولينهاي بولوس) بايد تحت نظر پزشك تعديل شود.
بهصورت مشابه:
- فعاليت شديد ورزش سنگين يا طولاني مدت حساسيت به انسولين را افزايش داده و نياز به كاهش دوز انسولين پايه را در زمانهاي نزديك به فعاليت يا پس از آن نشان ميدهد؛
- تغيير رژيم غذايي كاهش ناگهاني مصرف كربوهيدراتها بدون كاهش دوز انسولين، خطر هيپوگليسمي را به میزان قابلتوجهی افزايش ميدهد.
نگهداري صحيح انسولين ابازاگلار
نحوه صحيح نگهداري انسولين ابازاگلار نقش بسیار مهمی در حفظ قدرت و اثربخشي آن دارد. بر این اساس مهمترین نکات مرتبط با نگهداری آن عبارتند از:
قبل از باز شدن: در يخچال
ويالها يا قلمهاي انسولين ابازاگلار كه هنوز استفاده نشدهاند بايد در دمای 2 تا 8 درجه سانتي گراد (36 تا 46 درجه فارنهايت)، يعني در يخچال، نگهداري شوند.
هشدارهاي مهم نگهداري در يخچال:
- از انجماد بپرهيزيد انسولين نبايد منجمد شود. در صورت انجماد، دارو بايد دور ريخته شود، چرا که ساختار پروتئين آن تخريب شده و بياثر يا حتي خطرناك خواهد شد؛
- از درب يخچال استفاده شود از قرار دادن قلم انسولین در نزديكي قسمتهاي سرد كننده يا پشت يخچال كه دما بسيار پايين است، اجتناب شود.
پس از باز شدن: دماي اتاق (تا حدود چهار هفته)
هنگامي كه يك قلم يا ويال انسولين ابازاگلار براي اولين بار استفاده ميشود، ديگر نيازي به نگهداري در يخچال نيست.
- دماي مجاز دارو بايد در دماي اتاق (معمولا زير 30 درجه سانتي گراد يا 86 درجه فارنهايت) نگهداري شود؛
- مدت زمان مصرف انسولين ابازاگلار پس از باز شدن معمولا تا 28 روز (چهار هفته) در دماي اتاق قابل استفاده است. پس از اين مدت، حتي اگر مقداري انسولين باقي مانده باشد، بايد دور ريخته شود زيرا ممكن است قدرت خود را از دست داده باشد؛
- به دور از نور و گرما دارو بايد دور از تابش مستقيم نور خورشيد، منابع گرمايي (مانند شوفاژ يا داخل ماشين) نگهداري شود. گرما ميتواند به سرعت باعث تجزيه انسولين و از دست رفتن اثربخشي آن شود.
بررسي ظاهري انسولين ابازاگلار بايد يك محلول شفاف، بيرنگ و بيذره باشد. اگر محلول كدر، داراي رسوبات قابل مشاهده (بجز در ويالهاي جديد كه ممكن است كمي كدر به نظر برسند اما نبايد حاوي تودههاي سفيد باشند) يا داراي تغيير رنگ باشد، نبايد استفاده شود.
تفاوت انسولین آبازاگلار با لانتوس
تفاوت آبازاگرار و لانتوس در چند نکته مهم خلاصه میشود. هر دو انسولين گلارجين ١٠٠ واحد هستند و از نظر اثر، تقريبا يکسان عمل ميکنند، اما تفاوتهاي اندکی نیز دارند، از جمله:
- ترکيب و ماهيت هر دو گلارژين هستند و از نظر نوع انسولين تفاوتي ندارند. آبازاگرار نسخه بيوسيميلار لانتوس است؛
- شروع اثر در هر دو مورد لانتوس و آبازاگرار معمولا بين ١ تا ٢ ساعت بعد از تزريق شروع ميشود؛
- مدت اثر هر دو حدود ٢٤ ساعت پايداري دارند، ولي در بعضي افراد آبازاگرار کمي کوتاهتر يا طولانيتر حس ميشود (اختلاف فردي، نه ذاتي)؛
- تاثیر باليني مطالعات حاکی از این هستند که کنترل قند، ريسک هيپوگليسمي و نياز دوز در هر دو مورد تقريبا يکسان است؛
- استاندارد و ايمني هر دو تحت پروتکلهاي ثابت شده هستند. آبازاگرار بيوسيميلار است، يعني از نظر کارکرد و ايمني بايد معادل داروي مرجع (لانتوس) باشد؛
- قلم و شکل ظاهري ظاهر و حس قلم ممکن است کمي متفاوت باشد، اما نحوه تزريق و دوز همان است.
در صورتیکه لانتوس استفاده ميکرديد، معمولا ميتوانيد بدون مشکل خاص به آبازاگرار تغيير دهيد (البته حتما تحت نظارت پزشکتان) و در ٩٩ درصد افراد تفاوت معناداري در کنترل قند ديده نميشود. تنها لازم است چند روز اول قند خون را کمي دقيقتر چک کنيد.
انسولین ابازاگلار ساخت کدام کشور است؟
انسولین آبازاگرار Abasaglar توسط شرکت Eli Lilly به بازار معرفی شده که یک شرکت داروسازی آمریکایی است، اما تولید و بسته بندی آبازاگرار معمولا در اروپا (اغلب آلمان یا ایتالیا) انجام میشود؛ چراکه این محصول در همکاری با Boehringer Ingelheim ساخته شده است.
انسولین abasaglar همان لانتوس است؟
بهطور خلاصه: آبازاگلار همان لانتوس نیست، اما از نظر اثر تقریبا معادل لانتوس است.
توضیح دقیقتر:
- ماده مؤثره هر دو یکسان است: هر دو انسولین گلارژین 100 واحد (Insulin Glargine U100) هستند؛
- آبازاگرار یک «بایوسیمیلار» لانتوس است یعنی نسخهای بسیار مشابهِ لانتوس که باید از نظر اثربخشی، ایمنی، مدت اثر و عوارض همسطح داروی مرجع باشد؛
- اثر بالینی و مدت اثر هر دو تقریبا یکسان است هر دو حدود ۲۴ ساعت پایدارند و برای کنترل قند ناشتا تجویز میشوند.
در عمل، پزشکان معمولا آنها را معادل در نظر میگیرند و بسیاری از افراد دارای تشخیص دیابت بدون مشکل خاص از لانتوس به آبازاگرار (و برعکس) تغییر میکنند.
نتیجه:
آبازاگرار همان لانتوس نیست، اما از نظر عملکردی تقریبا معادل و قابل جایگزینی با آن است.
یک نظر
[…] آشنایی بیشتر با انسولین لانتوس میتوانید به نوشتار «انسولين ابازاگلار: کاربردها، دوز، نحوه مصرف و نکات مهم» مراجعه […]